प्रधानमंत्री इंटर्नशिप योजना

प्रधानमंत्री इंटर्नशिप योजना ही देशातील तरुणांसाठी रोजगाराच्या संधी निर्माण करणारी एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश पुढील पाच वर्षांत १ कोटी तरुणांना देशातील आघाडीच्या ५०० कंपन्यांमध्ये कामाचा प्रत्यक्ष अनुभव देणे हा आहे. अनेकदा शिक्षण पूर्ण होऊनही तरुणांकडे व्यावहारिक अनुभव नसल्यामुळे त्यांना चांगल्या पगाराची नोकरी मिळण्यात अडचणी येतात. हीच दरी भरून काढण्यासाठी केंद्र सरकारने २०२४ च्या अर्थसंकल्पात या योजनेची घोषणा केली आहे. या योजनेचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे तरुणांना केवळ कामाचा अनुभवच मिळत नाही तर त्यांना आर्थिक पाठबळही दिले जाते. योजनेत सहभागी होणाऱ्या प्रत्येक इंटर्नला १२ महिन्यांच्या कालावधीसाठी दरमहा ५,००० रुपये विद्यावेतन दिले जाते. या ५,००० रुपयांपैकी ४,५०० रुपये थेट सरकारी अनुदानातून दिले जातात आणि उर्वरित ५०० रुपये संबंधित कंपनी आपल्या सामाजिक उत्तरदायित्व निधीतून प्रदान करते. याव्यतिरिक्त इंटर्नशिपच्या सुरुवातीला कामावर रुजू होताना प्रवासाचा खर्च आणि इतर आनुषंगिक खर्चासाठी ६,००० रुपयांचे एकरकमी अनुदान दिले जाते.

योजनेच्या अटी आणि शर्तींबद्दल बोलायचे झाले तर अर्जदाराचे वय २१ ते २४ वर्षांच्या दरम्यान असणे अनिवार्य आहे. ही योजना विशेषतः अशा तरुणांसाठी आहे ज्यांनी आपले शिक्षण पूर्ण केले आहे परंतु अद्याप स्थिर नोकरी मिळवलेली नाही. शिक्षण पात्रतेमध्ये दहावी, बारावी उत्तीर्ण असण्यासोबतच आयटीआय, पॉलिटेक्निक डिप्लोमा किंवा बीए, बीकॉम, बीएससी सारख्या पदव्या घेतलेले तरुण अर्ज करू शकतात. मात्र आयआयटी, आयआयएम किंवा राष्ट्रीय स्तरावरील प्रगत संस्थांमधून शिक्षण घेतलेल्या विद्यार्थ्यांना या योजनेत स्थान देण्यात आलेले नाही, कारण त्यांचा उद्देश सामान्य महाविद्यालयातील तरुणांना संधी देणे हा आहे. अर्ज करण्यासाठी उमेदवाराने अधिकृत पीएम इंटर्नशिप पोर्टलवर नोंदणी करणे आवश्यक आहे. नोंदणी केल्यानंतर उमेदवारांना त्यांच्या आवडीच्या क्षेत्रात आणि उपलब्ध असलेल्या कंपन्यांमध्ये अर्ज करता येईल. कंपन्या त्यांच्या गरजेनुसार आणि उमेदवाराच्या पात्रतेनुसार निवड प्रक्रिया राबवतील. निवड झाल्यानंतर उमेदवारांना प्रत्यक्ष कंपन्यांच्या कार्यालयात किंवा कारखान्यांमध्ये जाऊन काम शिकावे लागेल. यादरम्यान त्यांना विमा संरक्षण देखील दिले जाते. तरुणांनी कोणत्याही चुकीच्या माहितीच्या आधारे अर्ज करणे टाळावे कारण कागदपत्रांची पडताळणी अत्यंत कडक असते. जर कुटुंबातील कोणीही सरकारी नोकरीत असेल किंवा आयकर भरत असेल तर अशा तरुणांनी अर्ज करू नये कारण ते अपात्र ठरतात. ही योजना केवळ रोजगाराचा मार्गच उघडत नाही तर कॉर्पोरेट जगातील शिस्त आणि कौशल्ये आत्मसात करण्याची एक सुवर्णसंधी आहे.

या योजनेमुळे औद्योगिक क्षेत्र आणि कुशल मनुष्यबळ यांच्यातील अंतर कमी होण्यास मदत होईल. इंटर्नशिप पूर्ण झाल्यानंतर कंपन्या उमेदवारांना त्यांच्या कामगिरीच्या जोरावर कायमस्वरूपी कामावर ठेवू शकतात किंवा उमेदवाराला मिळालेला दाखला त्याला इतर ठिकाणी नोकरी मिळवून देण्यासाठी खूप उपयुक्त ठरेल. सरकार ही प्रक्रिया पूर्णपणे पारदर्शक ठेवत असून डिजिटल पोर्टलच्या माध्यमातून सर्व अर्ज स्वीकारले जात आहेत. महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील तरुणांसाठी ही एक उत्तम संधी आहे कारण त्यांना मुंबई, पुणे सारख्या शहरांमधील किंवा त्यांच्या जवळच्या भागातील मोठ्या कंपन्यांमध्ये काम करण्याची संधी या पोर्टलमुळे घरबसल्या शोधता येणार आहे. तरुणांनी शेवटच्या तारखेची वाट न पाहता लवकरात लवकर आपली प्रोफाइल पोर्टलवर तयार करून ठेवणे फायद्याचे ठरेल.