एआयसीटीई प्रगती मुलींची शिष्यवृत्ती योजना

प्रगती शिष्यवृत्ती योजना ही भारत सरकारच्या अखिल भारतीय तंत्रशिक्षण परिषदेमार्फत म्हणजेच एआयसीटीईद्वारे राबवली जाणारी एक अत्यंत महत्त्वाची योजना आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल असलेल्या गुणवंत मुलींना तांत्रिक शिक्षण घेण्यास प्रोत्साहन देणे आणि त्यांच्या शिक्षणातील आर्थिक अडथळे दूर करणे हा आहे. तंत्रशिक्षण क्षेत्रात मुलींचे प्रमाण वाढवण्यासाठी केंद्र सरकारने ही पावले उचलली आहेत. या योजनेअंतर्गत अभियांत्रिकी, फार्मसी, आर्किटेक्चर आणि हॉटेल मॅनेजमेंट यांसारख्या एआयसीटीई मान्यताप्राप्त अभ्यासक्रमांना प्रवेश घेतलेल्या मुलींना दरवर्षी मोठी आर्थिक मदत दिली जाते.

या योजनेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये लाभार्थी विद्यार्थिनीला प्रति वर्ष ५०,००० रुपये दिले जातात. ही रक्कम थेट विद्यार्थिनीच्या बँक खात्यात डीबीटी द्वारे जमा केली जाते. या ५०,००० रुपयांचा वापर विद्यार्थिनी कॉलेजची फी भरण्यासाठी, पुस्तके खरेदी करण्यासाठी, लॅपटॉप किंवा इतर शैक्षणिक उपकरणे घेण्यासाठी किंवा हॉस्टेलच्या खर्चासाठी करू शकते. ही योजना पदवी (Degree) आणि पदविका (Diploma) अशा दोन्ही प्रकारच्या विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध आहे. दरवर्षी ५००० पदवी आणि ५००० पदविका अशा एकूण १०,००० नवीन शिष्यवृत्ती केंद्र सरकारकडून दिल्या जातात. याशिवाय काही विशिष्ट राज्यांमधील सर्व पात्र मुलींना ही शिष्यवृत्ती मिळण्याची तरतूद आहे.

पात्रतेच्या निकषांबाबत बोलायचे झाले तर अर्जदार मुलगी ही भारताची नागरिक असणे आवश्यक आहे. कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ८ लाख रुपयांपेक्षा कमी असावे लागते. एका कुटुंबातील जास्तीत जास्त दोन मुलींना या योजनेचा लाभ घेता येतो. प्रवेश घेताना विद्यार्थिनीने चालू शैक्षणिक वर्षात प्रथम वर्षात किंवा थेट द्वितीय वर्षात (लॅटरल एंट्री) प्रवेश घेतलेला असावा. जर एखाद्या विद्यार्थिनीने मागील वर्षी प्रवेश घेतला असेल आणि आता ती दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या वर्षात असेल, तर ती नवीन अर्जासाठी पात्र नसते; तिने फक्त नूतनीकरण (Renewal) करणे आवश्यक असते. तसेच, ही शिष्यवृत्ती टिकवून ठेवण्यासाठी विद्यार्थिनीला दरवर्षी परीक्षेत उत्तीर्ण होणे बंधनकारक आहे.

अर्ज करण्याची प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाइन आहे आणि ती नॅशनल स्कॉलरशिप पोर्टल (NSP) वरून पूर्ण केली जाते. अर्ज करताना विद्यार्थिनीने आपली सर्व वैयक्तिक माहिती, बँक तपशील आणि शैक्षणिक कागदपत्रे अचूक अपलोड करणे आवश्यक आहे. अनेकदा कागदपत्रांमधील त्रुटींमुळे किंवा चुकीच्या माहितीमुळे अर्ज नाकारले जातात, त्यामुळे अर्ज भरताना काळजी घेणे गरजेचे आहे. उत्पन्नाचा दाखला हा सक्षम प्राधिकाऱ्याने (तहसीलदार किंवा त्यावरील दर्जाचा अधिकारी) दिलेला असावा. तसेच बँक खाते हे आधार कार्डाशी लिंक असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, अन्यथा पैसे जमा होण्यास अडथळे येऊ शकतात.

अनेक विद्यार्थिनींना असा प्रश्न पडतो की त्यांनी इतर कोणती शिष्यवृत्ती घेतली असेल तर ही मिळेल का? नियमांनुसार, एका वेळी एकाच सरकारी शिष्यवृत्तीचा लाभ घेता येतो. त्यामुळे जर तुम्ही राज्य सरकारची किंवा इतर कोणतीही केंद्रीय शिष्यवृत्ती घेत असाल, तर तुम्हाला या योजनेचा लाभ घेता येणार नाही. या योजनेमुळे मध्यमवर्गीय आणि गरीब कुटुंबातील मुलींना इंजिनिअरिंग किंवा फार्मसीसारखे महागडे शिक्षण घेणे सुलभ झाले आहे. महाराष्ट्रातील हजारो मुली दरवर्षी या योजनेचा लाभ घेऊन आपले करिअर घडवत आहेत. त्यामुळे जर तुम्ही पात्र असाल, तर वेळ न घालवता नॅशनल स्कॉलरशिप पोर्टलवर जाऊन या योजनेसाठी अर्ज नक्की करा.