मिशन शक्ती

मिशन शक्ती ही भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाने सुरू केलेली एक अत्यंत महत्त्वाची आणि सर्वसमावेशक छत्री योजना आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश महिलांचे आयुष्य सुरक्षित करणे, त्यांना सक्षम बनवणे आणि त्यांच्या जीवनातील विविध टप्प्यांवर त्यांना आधार देणे हा आहे. ही योजना प्रामुख्याने दोन उप-योजनांमध्ये विभागली गेली आहे: संबल आणि सामर्थ्य. संबल उप-योजनेचा भर महिलांच्या सुरक्षिततेवर आहे. यामध्ये वन स्टॉप सेंटर, महिला हेल्पलाइन (१८१), बेटी बचाओ बेटी पढाओ आणि नारी अदालत यांसारख्या उपक्रमांचा समावेश होतो. वन स्टॉप सेंटरच्या माध्यमातून हिंसाचाराला बळी पडलेल्या महिलांना एकाच छताखाली वैद्यकीय मदत, कायदेशीर सल्ला, पोलीस मदत आणि तात्पुरता निवारा दिला जातो. महिला हेल्पलाइन ही २४ तास कार्यरत असून संकटकाळात महिलांना तत्काळ मदत मिळवून देते.

दुसरीकडे सामर्थ्य ही उप-योजना महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी काम करते. यामध्ये प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना (PMMVY), शक्ती सदन (ज्यामध्ये स्वाधार गृह आणि उज्ज्वला योजनांचा समावेश होतो), नोकरी करणाऱ्या महिलांसाठी वसतिगृहे आणि पाळणाघरे (नॅशनल क्रेच स्कीम) यांचा समावेश आहे. प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेअंतर्गत गरोदर मातांना त्यांच्या पहिल्या अपत्यासाठी ५,००० रुपये आणि दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास ६,००० रुपये दिले जातात. हे पैसे थेट बँक खात्यात जमा केले जातात जेणेकरून गरोदरपणात मातेला पौष्टिक आहार मिळावा आणि मजुरीच्या हानीची काही प्रमाणात भरपाई व्हावी. नोकरी करणाऱ्या महिलांसाठी असलेली वसतिगृहे त्यांना शहरांमध्ये सुरक्षित आणि स्वस्त राहण्याची सोय करून देतात, तर पाळणाघरांमुळे महिलांना कामावर असताना त्यांच्या मुलांची काळजी घेण्याची चिंता उरत नाही.

या योजनेचा फायदा घेण्यासाठी महिला अंगणवाडी केंद्रात, आशा सेविकांच्या मदतीने किंवा ऑनलाईन पोर्टलवर अर्ज करू शकतात. विशेषतः हिंसाचारग्रस्त महिलांसाठी कोणतीही कागदपत्रे नसली तरी वन स्टॉप सेंटरमध्ये तात्काळ मदत दिली जाते. आर्थिक मदतीसाठी मात्र आधार कार्ड आणि बँक खाते अनिवार्य आहे. अनेकदा महिलांना सरकारी योजनांची माहिती नसते, अशा वेळी 'हब फॉर एम्पॉवरमेंट ऑफ वूमेन' (HEW) हे जिल्हा आणि राज्य स्तरावर महिलांना या योजनांशी जोडण्याचे काम करतात. मिशन शक्ती ही केवळ एक योजना नसून महिलांना समाजात सन्मानाने आणि सुरक्षितपणे जगण्यासाठी दिलेले एक कायदेशीर आणि सामाजिक कवच आहे. जर एखादी महिला कौटुंबिक हिंसाचार किंवा समाजात होणाऱ्या छळाला सामोरी जात असेल, तर तिने न घाबरता १८१ या क्रमांकावर संपर्क साधावा किंवा जवळच्या वन स्टॉप सेंटरला भेट द्यावी. सरकार या योजनेद्वारे महिलांच्या शिक्षणापासून ते रोजगारापर्यंत आणि आरोग्यापासून ते सुरक्षेपर्यंत सर्व बाबींचा विचार करत आहे. चुकीच्या माहितीपासून सावध राहून अधिकृत सरकारी कर्मचारी किंवा पोर्टलवरूनच माहिती घ्यावी आणि दलालांपासून दूर राहावे.