राष्ट्रीय वयोश्री योजना

राष्ट्रीय वयोश्री योजना ही केंद्र सरकारची एक अत्यंत महत्त्वाकांक्षी योजना असून ती सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालयामार्फत राबवली जाते. या योजनेचा मुख्य उद्देश देशातील अशा ज्येष्ठ नागरिकांना मदत करणे आहे जे आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आहेत आणि वयपरत्वे उद्भवणाऱ्या शारीरिक समस्यांमुळे त्रस्त आहेत. वाढत्या वयानुसार अनेकदा दृष्टी कमी होणे, ऐकू न येणे, चालताना त्रास होणे किंवा दात पडणे यांसारख्या समस्या उद्भवतात. गरिबीमुळे अनेक ज्येष्ठ नागरिक ही उपकरणे खरेदी करू शकत नाहीत आणि त्यांचे जीवन परावलंबी होते. अशा नागरिकांना सन्मानाने आणि सुरक्षितपणे जगता यावे यासाठी ही योजना मोफत उपकरणे पुरवते.

या योजनेअंतर्गत मिळणाऱ्या लाभांमध्ये प्रामुख्याने चालण्यासाठी काठी, कुबड्या, वॉकर, श्रवणयंत्र, व्हीलचेअर, कृत्रिम दात आणि चष्मे यांचा समावेश होतो. ही उपकरणे आर्टिफिशिअल लिम्ब्स मॅन्युफॅक्चरिंग कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया अर्थात अलिम्को मार्फत तयार केली जातात आणि ती उच्च दर्जाची असतात. लाभार्थ्यांना एकापेक्षा जास्त उपकरणांची गरज असल्यास ती देखील पुरवली जातात. ही योजना विशेषतः अशा लोकांसाठी आहे ज्यांचे कौटुंबिक मासिक उत्पन्न १५,००० रुपयांपेक्षा कमी आहे किंवा ज्यांच्याकडे बीपीएल रेशन कार्ड आहे.

योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी जिल्हा स्तरावर विशेष शिबिरांचे आयोजन केले जाते. या शिबिरांमध्ये तज्ज्ञ डॉक्टरांकडून ज्येष्ठांची तपासणी केली जाते आणि त्यांच्या गरजेनुसार कोणत्या उपकरणाची आवश्यकता आहे हे निश्चित केले जाते. एकदा नोंदणी झाली की ठराविक कालावधीनंतर वितरण शिबिराद्वारे ही उपकरणे मोफत दिली जातात. अर्ज करण्यासाठी नागरिकांनी आपल्या जवळच्या जिल्हा समाजकल्याण कार्यालय किंवा तहसील कार्यालयाशी संपर्क साधावा. तसेच अलिम्कोच्या अधिकृत संकेतस्थळावरून देखील अर्जाची प्रक्रिया समजून घेता येते. अर्ज करताना आधार कार्ड आणि उत्पन्नाचा दाखला ही कागदपत्रे अत्यंत महत्त्वाची ठरतात.

या योजनेचा लाभ घेताना कोणत्याही मध्यस्थाला पैसे देऊ नका कारण ही पूर्णपणे मोफत सरकारी सेवा आहे. चुकीची माहिती दिल्यास किंवा कागदपत्रे अपूर्ण असल्यास अर्ज नाकारला जाऊ शकतो. महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील अनेक ज्येष्ठांना आजही या योजनेबद्दल माहिती नाही. त्यामुळे पात्र नागरिकांनी वेळेत अर्ज करून या योजनेचा फायदा घ्यावा जेणेकरून त्यांचे उर्वरित आयुष्य सुसह्य होईल. ही योजना केवळ भौतिक मदत करत नाही तर ज्येष्ठांना मानसिक आधार देऊन त्यांना समाजात पुन्हा सक्रिय होण्यास मदत करते.