राष्ट्रीय कुष्ठरोग निर्मूलन कार्यक्रम

राष्ट्रीय कुष्ठरोग निर्मूलन कार्यक्रम हा केंद्र सरकारचा एक अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आरोग्य उपक्रम आहे ज्याचा मुख्य उद्देश भारताला कुष्ठरोगमुक्त करणे हा आहे. कुष्ठरोग हा मायकोबॅक्टेरियम लेप्री या जीवाणूमुळे होणारा एक जुनाट संसर्गजन्य आजार आहे जो प्रामुख्याने त्वचा मज्जासंस्था आणि डोळ्यांवर परिणाम करतो. या योजनेअंतर्गत सरकार केवळ मोफत औषधोपचारच पुरवत नाही तर रुग्णांचे सामाजिक पुनर्वसन आणि त्यांना सन्मानाने जगण्यासाठी आवश्यक ते सर्व सहकार्य करते. या कार्यक्रमाचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे मल्टी-ड्रग थेरेपी अर्थात एमडीटी उपचार जे देशातील सर्व प्राथमिक आरोग्य केंद्रे ग्रामीण रुग्णालये आणि जिल्हा रुग्णालयांमध्ये पूर्णपणे मोफत उपलब्ध करून दिले जातात. वेळेवर निदान आणि पूर्ण उपचार घेतल्यास कुष्ठरोग पूर्णपणे बरा होऊ शकतो आणि होणारे अपंगत्व टाळता येते.

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी रुग्णाला कोणत्याही विशेष नोंदणी फीची आवश्यकता नसते. जर एखाद्या व्यक्तीच्या अंगावर फिकट किंवा तांबूस रंगाचा डाग असेल ज्या ठिकाणी स्पर्श केल्यावर काहीही जाणवत नसेल तर अशा व्यक्तीने त्वरित जवळच्या शासकीय रुग्णालयात तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे. निदान झाल्यानंतर रुग्णाला आजाराच्या तीव्रतेनुसार सहा महिने किंवा एक वर्षाचा औषधांचा कोर्स दिला जातो. उपचारादरम्यान रुग्णाला कामावरून सुटी घ्यावी लागली किंवा शस्त्रक्रियेची गरज भासली तर सरकार आर्थिक मदतही पुरवते. विशेषतः ज्या रुग्णांना कुष्ठरोगामुळे हातापायांत किंवा डोळ्यांत व्यंग निर्माण झाले आहे अशा रुग्णांसाठी पुनर्रचनात्मक शस्त्रक्रिया म्हणजेच रिकन्स्ट्रक्टिव्ह सर्जरी मोफत केली जाते. या शस्त्रक्रियेनंतर रुग्णाला मजुरीचे नुकसान भरपाई म्हणून बारा हजार रुपयांपर्यंतचे अर्थसाहाय्य थेट त्यांच्या बँक खात्यात जमा केले जाते.

केवळ औषधेच नव्हे तर रुग्णांच्या दैनंदिन गरजांसाठी जसे की जखमांची काळजी घेण्यासाठी सेल्फ-केअर किट्स आणि बधिर झालेल्या पायांच्या संरक्षणासाठी एमसीआर पादत्राणे देखील मोफत दिली जातात. आशा स्वयंसेविका आणि आरोग्य कर्मचारी घरोघरी जाऊन कुष्ठरुग्णांचा शोध घेतात आणि त्यांना उपचारासाठी प्रोत्साहित करतात. समाजात कुष्ठरोगाबद्दल असलेले गैरसमज दूर करण्यासाठी सरकार स्पर्श कुष्ठरोग जनजागृती अभियान राबवते. रुग्णांनी हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे की कुष्ठरोग हा अनुवांशिक नाही आणि तो पापामुळे किंवा शापामुळे होत नाही. हा एक साधा आजार असून नियमित उपचाराने रुग्ण पूर्णपणे बरा होऊन समाजात इतर सामान्य लोकांप्रमाणे वावरू शकतो. या योजनेचा फायदा घेण्यासाठी रुग्णांनी आपले आधार कार्ड आणि बँक खाते माहिती जवळ ठेवणे आवश्यक आहे जेणेकरून शस्त्रक्रियेनंतर मिळणारी मदत वेळेत मिळू शकेल. कोणत्याही खाजगी क्लिनिकमध्ये जाण्याऐवजी सरकारी रुग्णालयात जाणे अधिक श्रेयस्कर ठरते कारण तिथे तज्ञ डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली दर्जेदार उपचार मिळतात.