मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना

महाराष्ट्र शासनाने ज्येष्ठ नागरिकांसाठी मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना ही एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि लोककल्याणकारी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश राज्यातील ज्या ज्येष्ठ नागरिकांची आर्थिक परिस्थिती बेताची आहे अशांना भारतातील विविध तीर्थक्षेत्रांचे दर्शन घडवणे हा आहे. अनेकदा उतारवयात तीर्थयात्रा करण्याची इच्छा असूनही पैशाअभावी किंवा प्रवासाच्या सोयी नसल्यामुळे अनेक वृद्ध नागरिक आपल्या श्रद्धेच्या ठिकाणी जाऊ शकत नाहीत. ही अडचण दूर करण्यासाठी राज्य सरकारने या योजनेची घोषणा केली असून यात ७३ महत्वाच्या धार्मिक स्थळांचा समावेश करण्यात आला आहे. यामध्ये अयोध्या, वाराणसी, द्वारका, जगन्नाथ पुरी आणि महाराष्ट्रातील पंढरपूर, शिर्डी यांसारख्या पवित्र स्थळांचा समावेश आहे.

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्जदाराचे वय ६० वर्षे पूर्ण असणे अनिवार्य आहे. ही योजना केवळ महाराष्ट्रातील रहिवाशांसाठीच मर्यादित आहे. योजनेचा एक मुख्य निकष म्हणजे कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५ लाख रुपयांच्या आत असणे आवश्यक आहे जेणेकरून खऱ्या गरजूंना याचा लाभ मिळेल. शासनातर्फे या प्रवासाचा संपूर्ण खर्च उचलला जातो ज्यामध्ये रेल्वे किंवा बसचे तिकीट, निवास व्यवस्था आणि भोजनाचा खर्च समाविष्ट आहे. एका व्यक्तीसाठी साधारणतः ३० हजार रुपयांपर्यंतची तरतूद शासनाने केली आहे. विशेष म्हणजे ज्या लाभार्थ्यांचे वय ७५ वर्षांपेक्षा जास्त आहे त्यांना त्यांच्यासोबत एका सहायकाला नेण्याची परवानगी देण्यात आली आहे जेणेकरून प्रवासात त्यांची काळजी घेतली जाईल.

अर्ज प्रक्रिया अत्यंत पारदर्शक ठेवण्यात आली असून इच्छुक नागरिक ऑनलाईन पोर्टलवर किंवा स्थानिक तहसीलदार कार्यालयात जाऊन अर्ज करू शकतात. अर्जासोबत आधार कार्ड, अधिवास प्रमाणपत्र, उत्पन्नाचा दाखला आणि सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे वैद्यकीय फिटनेस प्रमाणपत्र जोडणे गरजेचे आहे. प्रवासाला जाण्यापूर्वी आपली प्रकृती उत्तम आहे याची खात्री करण्यासाठी सरकारी डॉक्टरांकडून हे प्रमाणपत्र घेणे आवश्यक ठरते. अर्ज प्राप्त झाल्यानंतर जिल्हास्तरीय समिती अर्जांची छाननी करते आणि त्यानंतर निवडक लाभार्थ्यांची यादी जाहीर केली जाते. प्रवासासाठी विशेष रेल्वे गाड्यांची व्यवस्था केली जाते ज्यामुळे ज्येष्ठ नागरिकांचा प्रवास सुखकर आणि सुरक्षित होतो.

या योजनेचा लाभ घेताना काही गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे. जर एखाद्या नागरिकाने यापूर्वी अशाच प्रकारच्या केंद्राच्या किंवा राज्याच्या तीर्थयात्रा योजनेचा लाभ घेतला असेल तर ते या योजनेसाठी पात्र नसतील. तसेच अर्जात चुकीची माहिती दिल्यास किंवा खोटी कागदपत्रे जोडल्यास अर्ज रद्द केला जातो. ज्येष्ठ नागरिकांनी या संधीचा फायदा घेऊन आपल्या आयुष्यातील महत्त्वाची तीर्थयात्रा पूर्ण करावी असा सरकारचा प्रयत्न आहे. ही योजना केवळ पर्यटन नसून ज्येष्ठांच्या श्रद्धेचा सन्मान करणारी एक सामाजिक मोहीम आहे. यामुळे ज्येष्ठांना समाजात सन्मानाने वागता येते आणि त्यांच्या मनातील आध्यात्मिक इच्छा पूर्ण होण्यास मदत होते.

योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग आणि जिल्हाधिकारी कार्यालय समन्वयाने काम करतात. प्रवासादरम्यान प्रवाशांचा विमा देखील उतरवला जातो ज्यामुळे कोणत्याही आपत्कालीन परिस्थितीत सुरक्षा मिळते. निवड झालेल्या लाभार्थ्यांना प्रवासाचे वेळापत्रक, सोबत काय न्यावे आणि प्रवासातील शिस्त याबद्दल आगाऊ माहिती दिली जाते. ही योजना राज्यातील लाखो ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आनंदाची पर्वणी ठरली आहे. भविष्यात अधिक स्थळांचा समावेश करून जास्तीत जास्त ज्येष्ठांपर्यंत पोहोचण्याचे उद्दिष्ट सरकारने ठेवले आहे.