अटल विमित व्यक्ती कल्याण योजना

अटल विमित व्यक्ती कल्याण योजना ही केंद्र सरकारच्या कर्मचारी राज्य विमा महामंडळ म्हणजेच ईएसआयसी द्वारे चालवली जाणारी एक अत्यंत महत्त्वाची योजना आहे. खाजगी क्षेत्रात काम करणाऱ्या लाखो कामगारांसाठी ही योजना एक सुरक्षा कवच म्हणून काम करते. अनेकदा कंपन्यांमध्ये कपात होते किंवा काही कारणास्तव कामगारांना आपली नोकरी गमवावी लागते. अशा कठीण काळात जेव्हा हातात पगार नसतो तेव्हा कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करणे कठीण होते. याच समस्येवर उपाय म्हणून केंद्र सरकारने २०१८ मध्ये ही योजना सुरू केली आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश असा आहे की जर एखाद्या विमा उतरवलेल्या कामगाराची नोकरी गेली तर त्याला ठराविक काळासाठी आर्थिक मदत मिळावी जेणेकरून तो नवीन नोकरी मिळेपर्यंत आपले घर चालवू शकेल.

या योजनेअंतर्गत मिळणारा फायदा हा तुमच्या मागील पगारावर आधारित असतो. सध्याच्या नियमांनुसार जर तुम्ही तुमची नोकरी गमावली तर तुम्हाला तुमच्या सरासरी दैनंदिन कमाईच्या पन्नास टक्के रक्कम रोख स्वरूपात दिली जाते. ही मदत जास्तीत जास्त नव्वद दिवसांसाठी म्हणजे तीन महिन्यांसाठी मिळते. पूर्वी ही रक्कम केवळ पंचवीस टक्के होती परंतु कोरोना काळातील परिस्थिती पाहता सरकारने ती वाढवून पन्नास टक्के केली आहे. ही रक्कम थेट लाभार्थ्याच्या बँक खात्यात जमा केली जाते. एक गोष्ट लक्षात ठेवली पाहिजे की ही योजना केवळ अशाच लोकांसाठी आहे ज्यांचा विमा ईएसआयसी अंतर्गत उतरवलेला आहे आणि ज्यांच्या पगारातून नियमितपणे ईएसआयसी कापले जाते.

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी काही अटींची पूर्तता करणे आवश्यक आहे. सर्वात महत्त्वाची अट म्हणजे तुम्ही किमान दोन वर्षे ईएसआयसीच्या कक्षेत काम केलेले असावे. तसेच तुमच्या नोकरीच्या शेवटच्या दोन वर्षात प्रत्येक सहा महिन्यांच्या कालावधीत किमान ७८ दिवसांचे योगदान तुमच्या मालकाने ईएसआयसी मध्ये जमा केलेले असावे. जर तुमची नोकरी तुमच्या स्वतःच्या चुकीमुळे किंवा गैरवर्तनामुळे गेली असेल तर तुम्हाला या योजनेचा लाभ मिळत नाही. तसेच जर तुम्ही स्वतःहून राजीनामा दिला असेल किंवा स्वेच्छानिवृत्ती घेतली असेल तरीही तुम्ही या फायद्यासाठी पात्र ठरणार नाही. ही योजना केवळ अनपेक्षितपणे नोकरी गमावलेल्या कामगारांसाठी डिझाइन केलेली आहे.

अर्ज करण्याची प्रक्रिया आता बऱ्याच अंशी सोपी आणि ऑनलाइन करण्यात आली आहे. नोकरी सुटल्यापासून तीस दिवसांनंतर तुम्ही या योजनेसाठी दावा करू शकता. तुम्हाला ईएसआयसीच्या अधिकृत पोर्टलवर जाऊन फॉर्म एबी-१ भरावा लागतो. या फॉर्मसोबत तुम्हाला आधार कार्ड आणि बँक खात्याची माहिती जोडावी लागते. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे तुमच्या आधार कार्डावरची माहिती आणि ईएसआयसी पोर्टलवरील माहिती सारखी असणे आवश्यक आहे. जर काही तफावत असेल तर तुमचा क्लेम नाकारला जाऊ शकतो. अर्ज केल्यानंतर ईएसआयसीचे अधिकारी त्याची पडताळणी करतात आणि सर्व काही बरोबर असल्यास पंधरा दिवसांच्या आत पैसे तुमच्या खात्यात वर्ग केले जातात. कामगारांनी कोणत्याही मध्यस्थाकडे न जाता स्वतः ऑनलाइन अर्ज करणे हिताचे ठरते.

अनेकदा कामगारांना या योजनेबद्दल माहिती नसते आणि नोकरी सुटल्यानंतर ते हताश होतात. परंतु जर तुम्ही ईएसआयसीचे सभासद असाल तर तुमचा हा हक्क आहे. ही योजना आयुष्यभरात केवळ एकदाच वापरता येते हे देखील लक्षात घेणे गरजेचे आहे. त्यामुळे जेव्हा खरोखर गरज असेल तेव्हाच याचा वापर करावा. कामगारांच्या सामाजिक सुरक्षेसाठी ही योजना एक मैलाचा दगड ठरली आहे. विशेषतः औद्योगिक पट्ट्यात काम करणाऱ्या लोकांसाठी ही योजना वरदान आहे. जर तुम्हाला अर्ज करताना काही तांत्रिक अडचणी आल्या तर तुम्ही जवळच्या ईएसआयसी शाखेला भेट देऊ शकता किंवा त्यांच्या टोल फ्री क्रमांकावर संपर्क साधू शकता. डिजिटल इंडियाच्या या युगात अशा योजनांचा लाभ घेणे आता पूर्वीपेक्षा अधिक पारदर्शक आणि जलद झाले आहे.