राष्ट्रीय मधमाशी पालन आणि मध अभियान

राष्ट्रीय मधमाशी पालन आणि मध अभियान म्हणजेच एनबीएचएम ही भारत सरकारच्या कृषी आणि शेतकरी कल्याण मंत्रालयांतर्गत राबवली जाणारी एक अतिशय महत्त्वाची योजना आहे. या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट देशात गोड क्रांती घडवून आणणे आणि वैज्ञानिक पद्धतीने मधमाशी पालनाला प्रोत्साहन देणे हे आहे. केवळ मध उत्पादनापुरते मर्यादित न राहता शेतीतील परागीभवन वाढवून पिकांचे उत्पादन वाढवणे हा देखील यामागचा मोठा विचार आहे. या मिशनची अंमलबजावणी नॅशनल बी बोर्डामार्फत केली जाते. महाराष्ट्रासारख्या राज्यात जिथे बागायती आणि फळबागांची संख्या मोठी आहे तिथे हे अभियान शेतकऱ्यांसाठी वरदान ठरू शकते. या योजनेचे स्वरूप तीन मुख्य भागांत विभागलेले आहे ज्याला मिनी मिशन एक, दोन आणि तीन असे संबोधले जाते.

पहिल्या भागात मधमाशी पालनाचे शास्त्रोक्त प्रशिक्षण आणि मधमाश्यांच्या पेट्यांचे वाटप केले जाते. यामध्ये नवीन मधमाशी पालकांना सुरुवातीचे साहित्य घेण्यासाठी ४० ते ५० टक्के अनुदान दिले जाते. वैयक्तिक शेतकऱ्याला जास्तीत जास्त ५० पेट्या आणि वसाहतींसाठी हे अनुदान मिळू शकते. दुसऱ्या भागात मध काढल्यानंतर त्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी आवश्यक असणारी यंत्रसामग्री, मध काढणी यंत्रे आणि शीतगृहे उभारण्यासाठी मोठी आर्थिक मदत दिली जाते. तिसऱ्या भागात मधाची गुणवत्ता आंतरराष्ट्रीय दर्जाची राखण्यासाठी प्रयोगशाळा उभारण्यावर भर दिला जातो. वैयक्तिक शेतकऱ्यांपासून ते शेतकरी उत्पादक कंपन्यांपर्यंत सर्वांना या योजनेचा लाभ घेता येतो. केंद्र सरकार या योजनेद्वारे ग्रामीण भागात रोजगाराच्या संधी निर्माण करत आहे.

जर तुम्हाला या योजनेचा लाभ घ्यायचा असेल तर तुमच्याकडे स्वतःची किंवा भाड्याने घेतलेली जमीन असणे आवश्यक आहे जेणेकरून तुम्ही तिथे मधमाशी पेट्या ठेवू शकाल. तसेच या व्यवसायासाठी आवश्यक असणारे किमान ७ ते १५ दिवसांचे मूलभूत प्रशिक्षण घेतलेले असणे अनिवार्य आहे. जर तुमच्याकडे प्रशिक्षण नसेल तर तुम्ही तुमच्या जिल्ह्यातील कृषी विज्ञान केंद्र किंवा खादी ग्रामोद्योग आयोगाच्या केंद्राशी संपर्क साधू शकता. अर्जाची प्रक्रिया प्रामुख्याने मधुक्रांती पोर्टलच्या माध्यमातून ऑनलाइन पद्धतीने चालते. एकदा तुम्ही पोर्टलवर नोंदणी केली की तुमच्या अर्जाची तांत्रिक छाननी केली जाते. त्यानंतर कृषी विभागाचे अधिकारी तुमच्या जागेची पाहणी करतात आणि साहित्याची खरेदी झाल्यानंतर अनुदानाची रक्कम थेट तुमच्या बँक खात्यात डीबीटी द्वारे जमा केली जाते.

अनेकदा शेतकरी अर्धवट कागदपत्रांमुळे किंवा प्रशिक्षणाच्या अभावामुळे या योजनेपासून वंचित राहतात. अर्ज करताना आधार कार्ड, जमिनीचा ७/१२ उतारा, बँक पासबुक आणि प्रशिक्षणाचे प्रमाणपत्र ही कागदपत्रे स्कॅन करून तयार ठेवावीत. मधमाशी पालन हा केवळ एक जोडधंदा नसून तो एक शाश्वत व्यवसाय आहे ज्यातून तुम्ही मेण, रॉयल जेली, प्रोपोलिस आणि मधमाशीचे विष यांसारख्या अतिशय महागड्या वस्तूंची विक्री करून लाखो रुपयांचे अतिरिक्त उत्पन्न मिळवू शकता. या व्यवसायाचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे मधमाश्या पिकांच्या फुलांमधील परागीभवनात मदत करतात ज्यामुळे तेलबिया आणि फळबागांच्या उत्पादनात २५ ते ३० टक्क्यांनी वाढ होते. त्यामुळे हा व्यवसाय शेतकऱ्यांसाठी दुहेरी फायद्याचा ठरतो.

अर्ज करताना कोणत्याही मध्यस्थाला पैसे देऊ नका. ही सरकारी प्रक्रिया पारदर्शक असून सर्व व्यवहार बँक खात्याद्वारे होतात. अर्जाची सद्यस्थिती तुम्ही वेळोवेळी ऑनलाइन तपासू शकता. जर काही त्रुटी निघाल्यास त्या विहित मुदतीत पूर्ण करणे गरजेचे असते. महाराष्ट्रातील सांगली, सातारा, महाबळेश्वर आणि कोकण पट्ट्यातील शेतकरी या योजनेचा मोठ्या प्रमाणात लाभ घेत आहेत. तुम्हीही या आधुनिक गोड क्रांतीचा हिस्सा बनून आपली आर्थिक प्रगती साधू शकता. अधिक माहितीसाठी आपल्या जिल्ह्याच्या कृषी अधीक्षक कार्यालयाला भेट द्या आणि या संधीचा लाभ घ्या.