प्रधानमंत्री पीक विमा योजना

शेतकरी मित्रांनो, शेती हा व्यवसाय निसर्गाच्या लहरीपणावर अवलंबून असतो. कधी वेळेवर पाऊस पडत नाही तर कधी अतिवृष्टीमुळे हातातोंडाला आलेला घास हिरावला जातो. कधी गारपीट होते तर कधी पिकांवर अचानक रोगराई पसरते. अशा अनपेक्षित नैसर्गिक संकटांमुळे शेतकऱ्यांचे अतोनात नुकसान होते आणि संपूर्ण वर्षभराचे आर्थिक गणित कोलमडून पडते. याच संकटातून बळीराजाला सावरण्यासाठी आणि त्याला भक्कम आर्थिक सुरक्षा देण्यासाठी 'प्रधानमंत्री पीक विमा योजना' राबविली जात आहे. विशेष म्हणजे महाराष्ट्र सरकारने आता ही योजना शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत सुलभ केली असून, केवळ १ रुपया भरून तुम्ही तुमच्या पिकाचा विमा काढू शकता.

या योजनेचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे पेरणीपासून ते काढणीपर्यंतच्या सर्व टप्प्यांवर पिकांना संरक्षण मिळते. जर पावसाअभावी पेरणीच झाली नाही किंवा पेरणीनंतर पीक उगवले नाही, तर त्या स्थितीतही विमा संरक्षण मिळते. उभी पिके असताना दुष्काळ, पूर, भूस्खलन, चक्रीवादळ, वीज कोसळणे किंवा अचानक येणारी गारपीट यामुळे नुकसान झाल्यास भरपाई दिली जाते. इतकेच नव्हे तर पीक कापणीनंतर शेतात वाळत ठेवलेले असताना १४ दिवसांच्या आत चक्रीवादळ किंवा अवेळी पावसामुळे नुकसान झाले, तरीही विमा कंपनीकडून नुकसान भरपाई मिळण्याची तरतूद या योजनेत आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांची चिंता खऱ्या अर्थाने मिटते.

पात्रतेचा विचार केल्यास, ज्यांच्या नावावर स्वतःची शेतजमीन आहे असे सर्व शेतकरी या योजनेसाठी पात्र आहेत. शिवाय जे शेतकरी दुसऱ्यांची जमीन भाडेतत्त्वावर किंवा बटाईने करतात, तेसुद्धा योग्य करारपत्र जोडून विमा काढू शकतात. पूर्वी जे शेतकरी बँकेतून पीककर्ज घेत असत, त्यांच्या खात्यातून विम्याचा हप्ता आपोआप कापला जायचा. मात्र आता ही योजना पूर्णपणे ऐच्छिक करण्यात आली आहे. तुम्हाला विमा काढायचा असेल तरच तुम्ही अर्ज करू शकता. खरीप हंगामासाठी साधारणपणे जुलै महिन्याच्या मध्यापर्यंत आणि रब्बी हंगामासाठी डिसेंबर महिन्यापर्यंत विमा भरण्याची मुदत असते. शासनाने ठरवून दिलेल्या अधिसूचित पिकांसाठीच हा विमा काढता येतो.

अर्ज प्रक्रियेसाठी तुम्हाला लांब कुठेही जाण्याची गरज नाही. तुम्ही तुमच्या गावातील किंवा जवळच्या 'आपले सरकार सेवा केंद्रात' (CSC) जाऊन ऑनलाइन फॉर्म भरू शकता. फॉर्म भरताना तुमची अचूक माहिती देणे खूप गरजेचे आहे. तुमच्या बँक खात्याला आधार कार्ड नक्की जोडलेले असावे, कारण विम्याची रक्कम थेट तुमच्या खात्यात जमा होते. अर्जासोबत जमिनीचा ७/१२ उतारा आणि ग्रामसेवक किंवा कृषी सहाय्यकांनी दिलेले पीक पेरणीचे प्रमाणपत्र जोडावे लागते. अर्ज केल्यानंतर मिळणारी पोचपावती काळजीपूर्वक जपून ठेवावी.

एक अत्यंत महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, जर तुमच्या गावात किंवा फक्त तुमच्या शेतात अतिवृष्टी किंवा गारपिटीने नुकसान झाले, तर त्याची पूर्वसूचना देणे बंधनकारक असते. नुकसान झाल्यापासून ७२ तासांच्या आत तुम्हाला कृषी विभाग, महसूल विभाग किंवा थेट विमा कंपनीच्या टोल फ्री नंबरवर फोन करून नुकसानीची माहिती देणे आवश्यक आहे. तुम्ही जर ही माहिती वेळेत दिली नाही, तर तुम्हाला भरपाई मिळण्यात मोठी अडचण येऊ शकते. तसेच, पीक कापणी प्रयोग आणि सॅटेलाईट द्वारे मिळणाऱ्या माहितीच्या आधारे गावाची पैसेवारी ठरवून सरसकट भरपाई देखील दिली जाते.

निसर्गावर कोणाचेही नियंत्रण नाही, पण आपल्या पिकांची सुरक्षा मात्र आपल्या हातात आहे. केवळ एका रुपयात आपल्या घामाचे आणि कष्टाचे संरक्षण होत असेल, तर प्रत्येक शेतकऱ्याने या सुविधेचा लाभ घेतलाच पाहिजे. हक्क साथीच्या माध्यमातून आम्ही सर्व शेतकरी बंधू-भगिनींना नम्र आवाहन करतो की, विम्याची मुदत संपण्याची वाट न पाहता हंगामाच्या सुरुवातीलाच आपला पीक विमा काढून घ्या आणि स्वतःला कर्जबाजारी होण्यापासून वाचवा.