राजजीव गांधी विद्यार्थी अपघात सानुग्रह अनुदान योजना

राजीव गांधी विद्यार्थी अपघात सानुग्रह अनुदान योजना ही महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण व क्रीडा विभागामार्फत राबवली जाणारी एक अत्यंत महत्त्वाची कल्याणकारी योजना आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश राज्यातील शालेय विद्यार्थ्यांना अपघातामुळे होणाऱ्या हानीपासून आर्थिक संरक्षण देणे हा आहे. अनेकदा गरीब आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबातील विद्यार्थ्यांचा अपघाती मृत्यू होतो किंवा त्यांना कायमचे अपंगत्व येते, अशा वेळी त्या कुटुंबाला मोठ्या आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागतो. ही योजना अशा कठीण प्रसंगात पालकांना आर्थिक आधार देण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेचे वैशिष्ट्य म्हणजे हे कवच केवळ शाळेच्या वेळेपुरते मर्यादित नसून, विद्यार्थी घरी असताना किंवा प्रवासात असताना झालेल्या अपघातांनाही हे संरक्षण लागू होते.

या योजनेचा लाभ घेण्याकरिता विद्यार्थी महाराष्ट्र राज्यातील कोणत्याही शासनमान्य प्राथमिक, माध्यमिक किंवा उच्च माध्यमिक शाळेत शिकत असणे आवश्यक आहे. यामध्ये जिल्हा परिषद, महानगरपालिका, नगरपालिका यांच्या शाळांसह खाजगी अनुदानित आणि विनाअनुदानित शाळांमधील विद्यार्थ्यांचाही समावेश होतो. योजनेअंतर्गत मिळणारी रक्कम अपघाताच्या तीव्रतेवर अवलंबून असते. जर विद्यार्थ्याचा अपघाती मृत्यू झाला, तर त्याच्या पालकांना किंवा कायदेशीर वारसाला दीड लाख रुपयांचे सानुग्रह अनुदान दिले जाते. अपघातात दोन अवयव किंवा दोन डोळे गमावल्यास एक लाख रुपयांची मदत मिळते, तर एक अवयव किंवा एक डोळा निकामी झाल्यास ५० हजार रुपयांची आर्थिक मदत दिली जाते. या मदतीमुळे पीडित कुटुंबाला तात्काळ दिलासा मिळण्यास मदत होते.

योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी एक विशिष्ट प्रक्रिया ठरवून दिली आहे. अपघात झाल्यानंतर संबंधित शाळेच्या मुख्याध्यापकांनी तात्काळ या घटनेची माहिती शिक्षण विभागाला देणे गरजेचे असते. पालकांनी सर्व आवश्यक कागदपत्रे, जसे की एफआयआर, पंचनामा आणि वैद्यकीय अहवाल, गोळा करून शाळेमार्फत गट शिक्षणाधिकारी कार्यालयात सादर करणे आवश्यक आहे. महत्त्वाचे म्हणजे, अपघाताच्या दिनांकापासून ९० दिवसांच्या आत दावा सादर करणे अनिवार्य असते. जर दावा उशिरा सादर केला, तर तो नाकारला जाण्याची शक्यता असते. आत्महत्या, नैसर्गिक मृत्यू किंवा स्वतःहून ओढवून घेतलेल्या दुखापतींसाठी ही योजना लागू होत नाही. पालकांनी अर्जामध्ये बँक खाते क्रमांक आणि आधार कार्डाची अचूक माहिती देणे आवश्यक आहे जेणेकरून अनुदानाची रक्कम थेट खात्यात जमा होईल.