श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजना

वृद्धापकाळ म्हणजे आयुष्याची संध्याकाळ. आयुष्यभर कष्ट करून मुलाबाळांना वाढवल्यानंतर, वयाच्या एका टप्प्यावर माणसाचे शरीर साथ देणे सोडून देते. काम करण्याची ताकद उरत नाही आणि त्यामुळे उत्पन्नाचे साधन थांबते. दुर्दैवाने, अनेक घरांमध्ये म्हाताऱ्या आई-वडिलांकडे ओझे म्हणून पाहिले जाते. अशा निराधार आणि वृद्ध नागरिकांना दुसऱ्यांपुढे हात पसरावे लागू नयेत, त्यांना स्वतःच्या औषधपाण्याचा खर्च स्वतः करता यावा आणि सन्मानाने जगता यावे, यासाठी महाराष्ट्र शासनाने 'श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजना' सुरू केली आहे. पुराणकाळातील श्रावणबाळाने जशी आपल्या अंध आई-वडिलांची सेवा केली, तशीच भूमिका शासन या योजनेतून बजावत आहे.

या योजनेअंतर्गत पात्र ज्येष्ठ नागरिकांना शासनाकडून दरमहा १५०० रुपये पेन्शन (निवृत्तीवेतन) थेट त्यांच्या बँक खात्यात दिले जाते. पूर्वी ही रक्कम १००० रुपये होती, परंतु वाढती महागाई लक्षात घेऊन शासनाने ती वाढवून आता १५०० रुपये केली आहे. या पैशांतून आजी-आजोबांना त्यांच्या आवश्यक औषध्यांच्या गोळ्या, फळे, किंवा प्रवासाचा खर्च भागवता येतो. हातात स्वतःचे पैसे असले की घरात आणि समाजात वृद्धांना मिळणारा मान आणि आत्मविश्वास नक्कीच वाढतो.

ही योजना दोन वेगवेगळ्या गटांमध्ये (गट 'अ' आणि गट 'ब') राबवली जाते. गट 'अ' मध्ये असे वृद्ध येतात ज्यांचे नाव दारिद्र्य रेषेखालील (BPL) यादीत नाही. त्यांच्यासाठी अट अशी आहे की त्यांच्या कुटुंबाचे एकूण वार्षिक उत्पन्न २१,००० रुपयांपेक्षा कमी असले पाहिजे. त्यांना संपूर्ण १५०० रुपये राज्य शासनाकडून मिळतात. गट 'ब' मध्ये असे वृद्ध येतात ज्यांचे नाव BPL यादीत आहे. अशा वृद्धांना केंद्राच्या इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ पेन्शन योजनेतून काही रक्कम आणि उरलेली रक्कम श्रावणबाळ योजनेतून असे मिळून एकूण १५०० रुपये महिना दिला जातो. दोन्ही गटांसाठी वयाची मुख्य अट म्हणजे वय ६५ वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक आहे.

अर्ज प्रक्रिया आता महा ई-सेवा केंद्रामुळे बरीच सोपी झाली आहे. अर्ज करताना सर्वात महत्त्वाची कागदपत्रे म्हणजे तहसीलदारांनी दिलेला उत्पन्नाचा दाखला (उत्पन्न २१ हजारांच्या आत असणे गरजेचे) आणि वयाचा पुरावा. वय सिद्ध करण्यासाठी शाळा सोडल्याचा दाखला, मतदान कार्ड किंवा वैद्यकीय मंडळाने दिलेले वयाचे प्रमाणपत्र चालते. याशिवाय तुम्ही किमान १५ वर्षे महाराष्ट्रात राहता याचा पुरावा म्हणून 'रहिवासी दाखला' (Domicile Certificate) अर्जासोबत जोडावा लागतो.

ही पेन्शन मंजूर झाल्यानंतर दर महिन्याला पैसे तुमच्या खात्यात जमा होऊ लागतात. पण एक अत्यंत महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवली पाहिजे ती म्हणजे 'हयातीचा दाखला' (Life Certificate). तुम्हाला दरवर्षी ठरलेल्या वेळी (साधारणपणे वर्षाच्या शेवटी किंवा सुरुवातीला) तुम्ही जिवंत आहात हे सिद्ध करणारा दाखला बँकेत किंवा सेतू कार्यालयात जमा करावा लागतो. जर हा दाखला दिला नाही, तर पेन्शन येणे बंद होऊ शकते. तसेच बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असणे सक्तीचे आहे.

म्हातारपणी पैशांची चणचण किती त्रासदायक असते हे आपण सर्वजण जाणतो. त्यामुळे तुमच्या घरात किंवा शेजारी जर असे ६५ वर्षांवरील निराधार आजी-आजोबा असतील, तर त्यांना या योजनेची माहिती नक्की द्या. हक्क साथीचे हेच ध्येय आहे की शासनाची मदत तळागाळातील प्रत्येक गरजू वृद्धापर्यंत पोहोचावी आणि त्यांचे उर्वरित आयुष्य सुखकर व्हावे. आजच आवश्यक कागदपत्रे जमा करा आणि जवळच्या सेतू केंद्रात जाऊन अर्ज भरा.