आयुष्मान भारत — प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजना

आजच्या महागाईच्या काळात वैद्यकीय खर्चाने सर्वसामान्यांचे कंबरडे मोडले आहे. घरात अचानक कुणी आजारी पडले किंवा मोठा अपघात झाला, तर उपचारांसाठी लाखो रुपये लागतात. हे पैसे उभे करताना अनेक गरीब आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबांना स्वतःचे घर, दागिने विकावे लागतात किंवा आयुष्यभरासाठी कर्जाच्या खाईत जावे लागते. पैशांअभावी गरिबांचे उपचार थांबू नयेत आणि त्यांना खाजगी रुग्णालयातही दर्जेदार आरोग्य सेवा मिळावी, या महान उद्देशाने केंद्र सरकारने 'आयुष्मान भारत — प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजना' (PM-JAY) सुरू केली आहे. ही जगातील सर्वात मोठी सरकारी आरोग्य विमा योजना आहे.

या योजनेअंतर्गत प्रत्येक पात्र कुटुंबाला दरवर्षी तब्बल ५ लाख रुपयांचे मोफत आरोग्य विमा संरक्षण दिले जाते. या ५ लाख रुपयांमध्ये तुम्हाला रुग्णालयात भरती होण्याचा खर्च, शस्त्रक्रिया, अतिदक्षता विभागाचा (ICU) खर्च, डॉक्टरांची फी, आणि औषधांचा खर्च मिळतो. अगदी कॅन्सर, हृदयविकार, किडनीचे आजार, मेंदूचे विकार अशा अनेक गंभीर आणि महागड्या आजारांवर या योजनेतून पूर्णपणे मोफत म्हणजेच 'कॅशलेस' उपचार होतात. रुग्णाला रुग्णालयात दाखल करण्यापूर्वीचे ३ दिवस आणि डिस्चार्ज दिल्यानंतरचे १५ दिवसांचे औषधोपचार सुद्धा यामध्ये कव्हर होतात. कुटुंबातील सदस्य कितीही असोत, सर्वांना मिळून हे ५ लाखांचे कव्हर वापरता येते.

पात्रतेच्या बाबतीत सांगायचे तर, २०११ च्या सामाजिक, आर्थिक आणि जात जनगणनेनुसार (SECC) जी कुटुंबे गरीब आणि वंचित ठरली आहेत, त्यांना हा लाभ थेट मिळतो. अलीकडेच सरकारने आशा सेविका (ASHA workers) आणि अंगणवाडी सेविका व मदतनीस यांनाही या योजनेचा मोफत लाभ देण्याचा निर्णय घेतला आहे. तसेच, ७० वर्षे पूर्ण झालेल्या देशातील प्रत्येक ज्येष्ठ नागरिकाला (त्यांचे उत्पन्न काहीही असो) 'आयुष्मान वय वंदना' कार्डद्वारे ५ लाखांचा स्वतंत्र लाभ देण्यास सुरुवात झाली आहे. महाराष्ट्रात ही योजना 'महात्मा जोतीराव फुले जन आरोग्य योजनेसोबत' (MJPJAY) एकत्रितपणे राबवली जाते, त्यामुळे रेशन कार्डधारकांना याचा व्यापक फायदा मिळतो.

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी तुमच्याकडे 'आयुष्मान कार्ड' (ज्याला गोल्डन कार्डही म्हणतात) असणे अत्यंत आवश्यक आहे. कार्ड काढण्याची प्रक्रिया आता खूपच सोपी झाली आहे. तुम्ही स्वतः घरबसल्या 'Ayushman App' मोबाईलमध्ये डाऊनलोड करून किंवा beneficiary.nha.gov.in या पोर्टलवर जाऊन तुमची पात्रता तपासू शकता. याशिवाय जवळच्या आपले सरकार सेवा केंद्रात (CSC) किंवा योजनेशी जोडलेल्या कोणत्याही सरकारी वा खाजगी रुग्णालयात जाऊन 'आरोग्य मित्रा' मार्फत तुम्ही ई-केवायसी (e-KYC) करू शकता. यासाठी फक्त आधार कार्ड आणि रेशन कार्ड लागते.

एक अत्यंत महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवा — हा विमा वापरण्यासाठी तुम्हाला रुग्णालयात भरती (Admission) होणे गरजेचे असते. साध्या सर्दी-खोकल्यासाठी ओपीडीमध्ये (OPD) जाऊन औषधे घेण्यासाठी हे कार्ड वापरता येत नाही. जेव्हा तुम्हाला एखादी मोठी शस्त्रक्रिया करायची असेल, तेव्हा योजनेच्या यादीत (Empanelled) असलेल्या खाजगी रुग्णालयात जाऊन तुम्ही हे कार्ड दाखवू शकता. रुग्णालयाने कार्ड स्वीकारले की तुम्हाला खिशातून एकही रुपया द्यावा लागत नाही.

आरोग्य हीच खरी संपत्ती आहे आणि संकटे सांगून येत नाहीत. त्यामुळे तुमच्या घरातील कोणी आजारी पडण्याची वाट पाहू नका. आजच तुमचे आणि तुमच्या कुटुंबातील सर्वांचे आयुष्मान कार्ड काढून घ्या आणि घरात सुरक्षित ठेवा. हक्क साथी तुम्हाला विनंती करतो की, या योजनेची माहिती तुमच्या शेजाऱ्यांना आणि नातलगांनाही सांगा, जेणेकरून वेळेवर कोणाचा तरी जीव वाचू शकेल.