मिशन इंद्रधनुष्य

मिशन इंद्रधनुष्य ही भारत सरकारची एक अत्यंत महत्त्वाची आरोग्य मोहीम आहे जिचा मुख्य उद्देश देशातील प्रत्येक बालकाचे आणि गरोदर महिलेचे संपूर्ण लसीकरण सुनिश्चित करणे हा आहे. आरोग्य ही प्रगतीची पहिली पायरी आहे आणि आपल्या मुलांच्या सुरक्षित भविष्यासाठी लसीकरण हा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे. अनेकदा दुर्गम भागातील किंवा स्थलांतरित कुटुंबांना माहितीच्या अभावामुळे आपल्या मुलांचे वेळेवर लसीकरण करता येत नाही. अशा सुटलेल्या किंवा अर्धवट लसीकरण झालेल्या बालकांना शोधून त्यांना सुरक्षित करणे हे या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. या योजनेचे नाव इंद्रधनुष्य ठेवण्यामागे एक खास कारण आहे कारण सुरुवातीला यात सात प्रमुख आजारांविरुद्ध लस दिली जात होती परंतु आता त्याची व्याप्ती वाढवून ती बारा जीवघेण्या आजारांपर्यंत नेण्यात आली आहे. यामध्ये घटसर्प डांग्या खोकला धनुर्वात पोलिओ क्षयरोग गोवर हिपॅटायटीस बी जपानी एन्सेफलायटीस आणि रोटाव्हायरस यांसारख्या गंभीर आजारांचा समावेश होतो.

या योजनेचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे ही पूर्णपणे मोफत आहे. खाजगी रुग्णालयांमध्ये ज्या लसींसाठी पालकांना हजारो रुपये खर्च करावे लागतात त्या सर्व लसी सरकारी प्राथमिक आरोग्य केंद्रे अंगणवाडी किंवा विशेष लसीकरण शिबिरांच्या माध्यमातून विनामूल्य उपलब्ध करून दिल्या जातात. सरकार आता या मोहिमेला अधिक आधुनिक बनवण्यासाठी यू विन नावाचे डिजिटल पोर्टल वापरत आहे ज्यामुळे प्रत्येक बालकाच्या लसीकरणाची नोंद डिजिटल स्वरूपात राहते. जेव्हा तुम्ही तुमच्या बाळाला लस देता तेव्हा त्याची नोंद तुमच्या मोबाईलवर येते आणि पुढच्या डोसची तारीख देखील कळवली जाते. ही पारदर्शकता पालकांसाठी अत्यंत सोयीची ठरते. विशेषतः ज्या भागात आरोग्य सुविधा पोहोचणे कठीण असते अशा ठिकाणी ही मोहीम युद्धपातळीवर राबवली जाते.

लसीकरणाची ही प्रक्रिया अत्यंत सोपी आहे. आशा सेविका किंवा अंगणवाडी कर्मचारी घरोघरी जाऊन सर्वेक्षण करतात आणि ज्या मुलांचे लसीकरण अपूर्ण आहे त्यांची यादी तयार करतात. त्यानंतर ठराविक दिवशी परिसरात लसीकरण सत्र आयोजित केले जाते. पालकांनी फक्त आपले ममता कार्ड किंवा आधार कार्ड सोबत घेऊन जाणे आवश्यक असते. लसीकरणानंतर बाळाला थोडा ताप येणे किंवा सूज येणे सामान्य आहे आणि ते शरीरात रोगप्रतिकारक शक्ती तयार होत असल्याचे लक्षण आहे. पालकांनी अशा छोट्या त्रासाला न घाबरता आपल्या मुलाचे पूर्ण लसीकरण करणे गरजेचे आहे. जर आपण आज आपल्या मुलांना या बारा आजारांपासून वाचवले तर उद्याचा भारत अधिक सशक्त आणि निरोगी होईल. या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी कोणत्याही मध्यस्थाची गरज नसते आणि ही सरकारी सेवा पूर्णपणे नि:शुल्क आहे.

महाराष्ट्रात ही योजना जिल्हा परिषद आणि महानगरपालिकांच्या आरोग्य विभागामार्फत अत्यंत प्रभावीपणे राबवली जाते. गरोदर महिलांनी देखील धनुर्वाताच्या लसीसाठी वेळेवर नोंदणी करणे आवश्यक आहे कारण त्यामुळे माता आणि नवजात बालक दोघांचेही रक्षण होते. स्थलांतरित मजुरांच्या मुलांसाठी ही योजना वरदान ठरली आहे कारण ते देशात कोठेही असले तरी त्यांच्या जवळच्या लसीकरण केंद्रात जाऊन मागील नोंदींच्या आधारे पुढची लस घेऊ शकतात. लसीकरण कार्ड किंवा ममता कार्ड हे बाळाच्या आरोग्याचा विमा असल्यासारखे आहे त्यामुळे ते नेहमी जपून ठेवावे लागते. भविष्यात शाळेत प्रवेश मिळवण्यासाठी किंवा इतर सरकारी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी हे कार्ड एक महत्त्वाचा पुरावा म्हणून काम करते. प्रत्येक पालकाने मिशन इंद्रधनुष्याचा भाग बनून आपल्या पाल्याचे आरोग्य सुरक्षित करावे हाच या योजनेचा मुख्य संदेश आहे.