महात्मा ज्योतिबा फुले जन आरोग्य योजना

महात्मा ज्योतिबा फुले जन आरोग्य योजना ही महाराष्ट्र राज्य सरकारची एक अत्यंत महत्त्वाची आणि लोककल्याणकारी योजना आहे जी राज्यातील सर्वसामान्य नागरिकांना आरोग्य सुरक्षा प्रदान करते. या योजनेचा मुख्य उद्देश म्हणजे गंभीर आजारांच्या वेळी गरीब कुटुंबांवर येणारा आर्थिक भार कमी करणे आणि त्यांना वेळेवर उत्तम दर्जाचे उपचार मिळवून देणे हा आहे. पूर्वी या योजनेला राजीव गांधी जीवनदायी आरोग्य योजना असे म्हटले जात असे परंतु आता ती महात्मा ज्योतिबा फुले यांच्या नावाने ओळखली जाते. या योजनेअंतर्गत पात्र कुटुंबाला दरवर्षी दीड लाख रुपयांपर्यंतचे उपचार पूर्णपणे मोफत आणि कॅशलेस पद्धतीने मिळतात. याचा अर्थ असा की रुग्णाला हॉस्पिटलमध्ये एकही रुपया जमा करण्याची गरज नसते. ही योजना संपूर्ण महाराष्ट्रात लागू असून यामध्ये सरकारी रुग्णालये आणि अनेक खाजगी नामांकित रुग्णालयांचा समावेश करण्यात आला आहे.

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी रेशन कार्ड हा सर्वात महत्त्वाचा निकष आहे. ज्या कुटुंबांकडे पिवळे किंवा केशरी रेशन कार्ड आहे ते सर्व या योजनेसाठी पात्र आहेत. याशिवाय महाराष्ट्रातील आत्महत्याग्रस्त १४ जिल्ह्यांतील शेतकरी ज्यांच्याकडे पांढरे रेशन कार्ड आहे त्यांनाही या योजनेचा विशेष लाभ मिळतो. या योजनेत जवळपास ९९६ प्रकारच्या विविध वैद्यकीय उपचार आणि शस्त्रक्रियांचा समावेश आहे. यामध्ये प्रामुख्याने हृदयविकार, किडनीचे आजार, मेंदूचे विकार, कर्करोग म्हणजेच कॅन्सर, सांधेरोपण आणि अपघातातील गंभीर दुखापती अशा मोठ्या उपचारांचा समावेश होतो. उपचारांसोबतच रुग्णालयात राहण्याचा खर्च, औषधे आणि डिस्चायर्ज नंतरचे काही दिवसांचे औषधोपचार सुद्धा या योजनेत मोफत मिळतात.

योजनेचा लाभ घेण्याची प्रक्रिया अत्यंत सोपी ठेवण्यात आली आहे. प्रत्येक अंगीकृत रुग्णालयामध्ये सरकारतर्फे एक 'आरोग्यमित्र' नेमलेला असतो. जेव्हा कोणताही रुग्ण हॉस्पिटलमध्ये जातो तेव्हा त्याने प्रथम या आरोग्यमित्राची भेट घेणे आवश्यक असते. आरोग्यमित्र रुग्णाची कागदपत्रे तपासतात आणि ऑनलाईन पोर्टलवर नोंदणी करतात. एकदा का डॉक्टरांनी उपचारांची गरज निश्चित केली की हॉस्पिटलकडून सरकारला ई-ऑथोरायझेशनसाठी विनंती पाठवली जाते. मंजुरी मिळाल्यानंतर उपचार त्वरित सुरू होतात. रुग्णाला कोणत्याही प्रकारची आगाऊ रक्कम भरण्याची गरज नसते. जर एखाद्या ठिकाणी रुग्णाकडून पैसे मागितले गेले तर ती तक्रार करण्यासारखी बाब आहे. या योजनेमुळे आज ग्रामीण भागातील हजारो लोकांना शहरांमधील मोठ्या हॉस्पिटल्समध्ये उपचार घेणे शक्य झाले आहे.

नागरिकांनी हे लक्षात ठेवावे की ही योजना फक्त अंगीकृत रुग्णालयांमध्येच लागू होते. त्यामुळे उपचार सुरू करण्यापूर्वी ते रुग्णालय या योजनेच्या यादीत आहे की नाही याची खात्री करणे गरजेचे आहे. तसेच या योजनेत नेफ्रोलॉजी आणि डायलिसिस सारख्या सुविधांसाठी विशेष तरतूद असून मूत्रपिंड प्रत्यारोपणासाठी अडीच लाख रुपयांपर्यंतची मर्यादा वाढवून देण्यात आली आहे. आरोग्य कार्ड नसल्यास फक्त रेशन कार्ड आणि आधार कार्डच्या आधारे सुद्धा उपचार सुरू करता येतात. ही योजना खऱ्या अर्थाने सामान्यांसाठी संजीवनी ठरली आहे. भविष्यात ही मर्यादा वाढवण्याचे सुद्धा नियोजन सरकार करत आहे जेणेकरून अधिक चांगल्या सुविधा मिळतील.