अमृत २.० — शहरी पाणीपुरवठा आणि सांडपाणी व्यवस्थापन

अटल मिशन फॉर रिजुवेनेशन अँड अर्बन ट्रान्सफॉर्मेशन म्हणजेच अमृत २.० ही केंद्र सरकारची एक महत्त्वाकांक्षी योजना आहे जिचा उद्देश भारतातील शहरी भागाचा कायापालट करणे हा आहे. या योजनेचा मुख्य भर हा प्रत्येक शहरी कुटुंबाला पिण्याच्या पाण्याचे वैयक्तिक नळ कनेक्शन उपलब्ध करून देणे आणि सांडपाणी व्यवस्थापनाची उत्तम सोय करणे हा आहे. पहिल्या टप्प्यातील यशानंतर आता अमृत २.० अंतर्गत महाराष्ट्रातील सर्व वैधानिक शहरांचा समावेश करण्यात आला आहे. या योजनेमुळे केवळ पाण्याचे टँकर कमी होणार नाहीत तर नागरिकांचे जीवनमान उंचावण्यासही मदत होणार आहे. विशेषतः झोपडपट्टी आणि कमी उत्पन्न असलेल्या भागात राहणाऱ्या नागरिकांना या योजनेचा मोठा फायदा होत आहे कारण त्यांना आता लांब अंतरावरून पाणी आणण्याची गरज भासणार नाही.

या योजनेची अंमलबजावणी स्थानिक स्वराज्य संस्था म्हणजेच महानगरपालिका आणि नगरपालिकांमार्फत केली जाते. अमृत २.० चे एक प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे पाण्याचे पुनर्चक्रण आणि जलकुंभांचे पुनरुज्जीवन. शहरांमधील जुने तलाव आणि विहिरी स्वच्छ करून त्यातील पाण्याचा वापर वाढवण्यावर या योजनेत भर दिला जातो. महाराष्ट्रातील मुंबई, पुणे, नागपूर यांसारख्या मोठ्या शहरांपासून ते अगदी छोट्या नगरपालिकांपर्यंत या योजनेचा विस्तार झाला आहे. नागरिकांना नवीन नळ कनेक्शन घेण्यासाठी ठराविक अर्जासोबत आवश्यक कागदपत्रे जोडून आपल्या प्रभाग कार्यालयात किंवा नगरपालिकेत जमा करावी लागतात. अनेक शहरांमध्ये हे कनेक्शन अतिशय माफक शुल्कात किंवा काही विशेष प्रवर्गासाठी मोफत दिले जात आहे.

योजनेचा लाभ घेताना नागरिकांनी हे लक्षात ठेवले पाहिजे की त्यांची मालमत्ता कर पावती अद्ययावत असणे आवश्यक आहे. जर घराचा कर भरलेला नसेल तर अर्ज मंजूर होण्यास अडचणी येऊ शकतात. तसेच अनधिकृत बांधकामांना या योजनेत नळ जोडणी मिळणे कठीण असते. सांडपाणी व्यवस्थापनासाठी देखील ही योजना महत्त्वाची आहे कारण यामुळे शहरांमधील आरोग्य स्थिती सुधारण्यास मदत होते. सांडपाण्यावर प्रक्रिया करून ते उद्योगांसाठी किंवा बागांसाठी वापरण्याचे उद्दिष्टही या मिशनमध्ये आहे. यामुळे पिण्याच्या पाण्याची बचत होते. नागरिकांनी या सुवर्णसंधीचा लाभ घेऊन आपल्या घरासाठी अधिकृत नळ कनेक्शन घ्यावे जेणेकरून त्यांना स्वच्छ आणि शुद्ध पाणी २४ तास उपलब्ध होईल. अर्जाची प्रक्रिया सोपी करण्यात आली असून अनेक ठिकाणी ती आता ऑनलाईन देखील उपलब्ध आहे. या योजनेमुळे महाराष्ट्रातील शहरे खऱ्या अर्थाने जलसमृद्ध होणार आहेत.

अमृत २.० मध्ये नागरिकांचा सहभागही महत्त्वाचा मानला जातो. पाण्याचा अपव्यय टाळण्यासाठी आणि जलस्रोतांचे जतन करण्यासाठी 'पेय जल सर्वेक्षण' सारखे उपक्रम राबवले जातात. तुमच्या प्रभागातील किंवा सोसायटीमधील पाणी पुरवठ्याबाबत काही तक्रार असल्यास किंवा नवीन जोडणी हवी असल्यास तुम्ही थेट स्थानिक नगरपालिकेशी संपर्क साधू शकता. दलालांपासून सावध राहून थेट शासकीय कार्यालयात किंवा अधिकृत पोर्टलवर माहिती मिळवणे कधीही चांगले असते. या योजनेमुळे पर्यावरणाचे रक्षण होण्यासोबतच सार्वजनिक आरोग्यामध्येही सुधारणा होत आहे कारण दूषित पाण्यामुळे होणारे आजार यामुळे कमी होणार आहेत.