दीनदयाल उपाध्याय ग्राम ज्योती योजना

दीनदयाल उपाध्याय ग्राम ज्योती योजना ही केंद्र सरकारची एक अत्यंत महत्त्वाची योजना आहे जी प्रामुख्याने ग्रामीण भारताच्या विकासासाठी आणि ऊर्जेच्या क्षेत्रात स्वयंपूर्ण होण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश ग्रामीण भागातील वीज वितरणाची गुणवत्ता सुधारणे आणि प्रत्येक घरापर्यंत वीज पोहोचवणे हा आहे. पूर्वीच्या राजीव गांधी ग्रामीण विद्युतीकरण योजनेची जागा या योजनेने घेतली असून यात काही महत्त्वपूर्ण बदल करण्यात आले आहेत. या योजनेचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे ग्रामीण भागातील दारिद्र्यरेषेखालील म्हणजेच बीपीएल कुटुंबांना वीज जोडणीसाठी लागणारा सुरुवातीचा खर्च करावा लागत नाही. त्यांना सरकारतर्फे मोफत वीज जोडणी दिली जाते.

या योजनेचे दोन महत्त्वाचे भाग आहेत. पहिला म्हणजे फीडर वेगळे करणे. ग्रामीण भागात शेतीसाठी आणि घरगुती वापरासाठी एकाच वाहिनीवरून वीजपुरवठा केला जात असे. यामुळे शेतीला वीज देताना गावातील घरांचाही वीजपुरवठा खंडित करावा लागायचा. या योजनेअंतर्गत शेतीसाठी आणि घरांसाठी स्वतंत्र फीडर बसवले जातात ज्यामुळे शेतकऱ्यांना त्यांच्या गरजेनुसार ठराविक वेळ वीज मिळते आणि गावकऱ्यांना २४ तास अखंडित वीज मिळणे शक्य होते. दुसरा महत्त्वाचा भाग म्हणजे ग्रामीण वीज पायाभूत सुविधांचे सक्षमीकरण करणे. यामध्ये गावागावात नवीन ट्रान्सफॉर्मर बसवणे, जुन्या आणि गळती होणाऱ्या तारा बदलणे आणि उप-केंद्रांची क्षमता वाढवणे या कामांचा समावेश होतो.

योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्जदाराने आपल्या स्थानिक वीज वितरण कंपनीच्या कार्यालयाशी म्हणजेच महाराष्ट्रात महावितरणशी संपर्क साधणे आवश्यक आहे. बीपीएल कार्डधारक कुटुंबांना त्यांच्या ओळखीचा पुरावा आणि बीपीएल प्रमाणपत्रासह अर्ज करावा लागतो. एकदा अर्जाची पडताळणी झाली की संबंधित विभागाचे कर्मचारी घरी येऊन वीज मीटर आणि आवश्यक वायरिंगची तपासणी करून जोडणी देतात. या प्रक्रियेत नागरिकांनी कोणत्याही दलालाला पैसे देऊ नयेत कारण बीपीएल कुटुंबांसाठी ही जोडणी पूर्णपणे मोफत असते. केवळ दरमहा वापरल्या जाणाऱ्या विजेचे बिल ग्राहकाने भरायचे असते.

ग्रामीण महाराष्ट्रातील अनेक दुर्गम वाड्या-वस्त्यांवर आजही वीज पोहोचलेली नाही अशा ठिकाणी या योजनेच्या माध्यमातून सौर ऊर्जेचा वापर करून किंवा ग्रीडद्वारे वीज पोहोचवण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू आहे. या योजनेमुळे केवळ अंधार दूर होत नाही तर ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही गती मिळते. शेतीसाठी स्वतंत्र फीडर मिळाल्याने सिंचन सोपे झाले आहे आणि वीज चोरीच्या प्रमाणातही घट झाली आहे. ज्या गावात अद्याप वीज पोहोचलेली नाही किंवा ज्यांच्याकडे बीपीएल कार्ड असूनही वीज नाही त्यांनी आपल्या ग्रामपंचायतीकडे या योजनेबद्दल विचारणा करणे आवश्यक आहे जेणेकरून शासनाच्या या महत्त्वाकांक्षी योजनेचा लाभ शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचू शकेल.