किसान क्रेडिट कार्ड (KCC)

किसान क्रेडिट कार्ड योजना ही भारतीय शेती क्षेत्रातील क्रांती मानली जाते कारण तिने शेतकऱ्यांची सावकारी पाशातून कायमची सुटका केली आहे. ही योजना १९९८ मध्ये सुरू करण्यात आली होती आणि तेव्हापासून ती शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेतीविषयक गरजांसाठी आर्थिक बळ देत आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांना बियाणे खते आणि कीटकनाशके खरेदी करण्यासाठी वेळेवर आणि पुरेशा प्रमाणात कर्ज उपलब्ध करून देणे हा आहे. केवळ शेतीच नाही तर काढणीनंतरचा खर्च घरगुती वापराच्या गरजा आणि शेतीशी संबंधित इतर कामांसाठीही हे कर्ज वापरता येते. या योजनेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे याचा व्याजदर अतिशय कमी आहे. सामान्यतः बँकेचा व्याजदर ९ टक्के असतो परंतु भारत सरकार यावर २ टक्के व्याज सवलत देते ज्यामुळे तो ७ टक्क्यांवर येतो. जर शेतकऱ्याने कर्जाचे हप्ते वेळेवर भरले तर त्याला आणखी ३ टक्के अतिरिक्त सूट मिळते म्हणजेच त्याला केवळ ४ टक्के दराने कर्ज मिळते.

महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी ही योजना विशेष फायदेशीर आहे कारण येथे ७/१२ आणि ८अ च्या आधारे बँकेकडून सहज मर्यादा मंजूर केली जाते. या कार्डाची वैधता पाच वर्षांसाठी असते आणि दरवर्षी कर्जाची मर्यादा १० टक्क्यांनी वाढवली जाऊ शकते. शेतकऱ्यांना यासोबत रुपे कार्ड दिले जाते ज्याचा वापर ते कोणत्याही एटीएम मधून पैसे काढण्यासाठी किंवा खते खरेदी करण्यासाठी करू शकतात. अलीकडेच सरकारने या योजनेचा विस्तार करून पशुपालन आणि मत्स्यपालन करणाऱ्या शेतकऱ्यांनाही यात समाविष्ट केले आहे. शेतकऱ्यांनी हे लक्षात ठेवावे की या योजनेअंतर्गत घेतलेले कर्ज केवळ कृषी कार्यांसाठीच वापरावे अन्यथा व्याज सवलतीचा लाभ मिळणार नाही. अर्ज करण्यासाठी शेतकरी आपल्या जवळच्या कोणत्याही व्यापारी बँक प्रादेशिक ग्रामीण बँक किंवा सहकारी बँकेत जाऊ शकतात. ऑनलाइन अर्ज करण्यासाठी पीएम किसान पोर्टलचा वापरही करता येतो. शेतकऱ्यांनी कोणत्याही मध्यस्थाला पैसे न देता थेट बँकेत संपर्क साधणे हितकारक ठरते कारण ही प्रक्रिया अतिशय पारदर्शक आहे. योग्य वेळी कर्ज परतफेड केल्यास शेतकऱ्याची पत सुधारते आणि भविष्यात मोठे कर्ज मिळणे सोपे होते.

या योजनेत पीक विम्याचा सुद्धा समावेश असतो ज्यामुळे नैसर्गिक आपत्तीमुळे पिकाचे नुकसान झाल्यास शेतकऱ्याला संरक्षण मिळते. जर कर्जाची रक्कम १.६० लाखांपर्यंत असेल तर कोणत्याही जामिनाशिवाय कर्ज दिले जाते जे छोट्या शेतकऱ्यांसाठी मोठी मदत आहे. शेतकऱ्यांनी सावकारांकडून जास्त व्याजाने पैसे घेण्याऐवजी किसान क्रेडिट कार्डचा वापर करणे आर्थिकदृष्ट्या शहाणपणाचे ठरते. या योजनेमुळे शेतकरी स्वावलंबी बनत असून त्यांना आधुनिक तंत्रज्ञान वापरण्यासाठी आवश्यक असलेले भांडवल सहज उपलब्ध होत आहे.