नोंदणीकृत माथाडी आणि हमाल कामगारांना मजुरी संरक्षण, भविष्य निर्वाह निधी, विमा आणि सामाजिक सुरक्षा देणारी सर्वसमावेशक कल्याणकारी योजना.
महाराष्ट्र माथाडी हमाल आणि इतर शारीरिक कष्टकरी कामगार कायदा १९६९ हा असंघटित क्षेत्रातील कामगारांना सामाजिक सुरक्षा प्रदान करण्यासाठी तयार करण्यात आलेला एक क्रांतिकारी कायदा आहे. या कायद्यांतर्गत स्थापन करण्यात आलेली माथाडी मंडळे ही कामगार आणि मालक यांच्यातील दुवा म्हणून काम करतात. माथाडी कामगार म्हणजे असे कामगार जे लोडिंग, अनलोडिंग, साठवणूक आणि मालाची ने-आण यांसारखी शारीरिक कष्टाची कामे करतात. या योजनेचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे 'लेव्ही' किंवा अधिभार पद्धत. मालक कामगाराला केवळ मजुरी देत नाही तर त्या मजुरीवर ठराविक टक्के रक्कम लेव्ही म्हणून मंडळाकडे जमा करतो. या लेव्हीमधूनच कामगारांना भविष्य निर्वाह निधी, बोनस आणि इतर कल्याणकारी लाभ दिले जातात.
या योजनेचा फायदा घेण्यासाठी कामगाराला संबंधित जिल्ह्यातील माथाडी मंडळात नोंदणी करणे बंधनकारक आहे. नोंदणी झाल्यानंतर कामगाराला एक ओळखपत्र दिले जाते ज्याला माथाडी पासबुक किंवा डायरी असेही म्हणतात. ही नोंदणी झाल्यामुळे कामगाराची मजुरी सुरक्षित होते आणि त्याला कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय थेट मंडळाकडून पेमेंट मिळते. मजुरीचे दर शासन आणि मंडळाद्वारे निश्चित केले जातात ज्यामुळे कामगारांची पिळवणूक थांबते. याव्यतिरिक्त नोंदणीकृत कामगारांना सण-उत्सवासाठी बोनस, रजेचा पगार आणि निवृत्तीनंतर ग्रॅच्युइटीचा लाभ मिळतो.
आरोग्य विम्याच्या बाबतीतही ही योजना खूप फायदेशीर आहे. अनेक मंडळांकडे स्वतःची रुग्णालये किंवा डिस्पेंसरीज आहेत जिथे कामगार आणि त्यांच्या कुटुंबावर मोफत किंवा सवलतीच्या दरात उपचार केले जातात. जर कामावर असताना अपघात झाला तर कामगार नुकसान भरपाई कायद्यानुसार भरपाई मिळवण्याचा अधिकार मंडळाच्या माध्यमातून सुरक्षित होतो. तसेच कामगारांच्या मुलांच्या शिक्षणासाठी शिष्यवृत्ती आणि शैक्षणिक मदतीची तरतूदही काही मंडळांमध्ये आहे. या सर्व फायद्यांमुळे माथाडी कामगाराचे जीवन अधिक स्थिर आणि सुरक्षित बनते.
अर्ज प्रक्रियेबद्दल बोलायचे झाले तर कामगाराने प्रथम ज्या ठिकाणी तो काम करतो त्या ठिकाणच्या मालकाकडून कामाचे प्रमाणपत्र मिळवणे आवश्यक आहे. त्यानंतर आधार कार्ड, बँक तपशील आणि वयाचा पुरावा घेऊन जवळच्या माथाडी मंडळाच्या कार्यालयात जाऊन नोंदणी फॉर्म भरावा लागतो. मंडळाकडून पडताळणी झाल्यानंतर कामगाराची नोंदणी निश्चित केली जाते. कामगारांनी हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे की त्यांनी कोणत्याही खासगी एजंटला पैसे देऊ नयेत कारण ही प्रक्रिया पूर्णपणे सरकारी नियमांनुसार चालते. नोंदणी कायम ठेवण्यासाठी कामावर सातत्याने उपस्थित राहणे आणि मंडळाच्या नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे. जर कामगाराची नोंदणी नसेल तर तो या सर्व सामाजिक सुरक्षा लाभांपासून वंचित राहू शकतो, म्हणूनच प्रत्येक कष्टकरी बांधवाने आपली नोंदणी वेळेत करून घेणे हिताचे आहे.
मासिक मजुरी आणि लेव्ही
बोर्डाद्वारे निश्चित केलेले मजुरीचे दर आणि त्यावर साधारणपणे २०% ते ४०% लेव्ही मालकाकडून घेतली जाते.
वार्षिक बोनस
मजुरीच्या ८.३३% ते २०% पर्यंत वार्षिक बोनस दिला जातो (रक्कम मजुरीवर अवलंबून असते).
ग्रॅच्युइटी आणि निवृत्ती लाभ
सेवेच्या प्रत्येक वर्षासाठी १५ दिवसांची मजुरी ग्रॅच्युइटी म्हणून दिली जाते.
मालकाकडून प्रमाणपत्र मिळवणे
तुम्ही ज्या मालकाकडे किंवा मार्केटमध्ये काम करता, त्यांच्याकडून तुम्ही तिथे माथाडी कामगार म्हणून काम करत असल्याचे पत्र घ्या.
जिल्हा माथाडी बोर्डाला भेट द्या
तुमच्या जिल्ह्यातील संबंधित माथाडी बोर्डाच्या कार्यालयात जाऊन नोंदणी अर्ज 'अ' (Form A) प्राप्त करा.
कागदपत्रांची पूर्तता आणि अर्ज सादर करणे
आधार कार्ड, बँक तपशील आणि फोटो जोडून भरलेला अर्ज बोर्डाकडे जमा करा.
नोंदणी आणि ओळखपत्र प्राप्त करणे
बोर्डाच्या निरीक्षकाद्वारे पडताळणी झाल्यानंतर तुम्हाला नोंदणी क्रमांक आणि माथाडी डायरी/ओळखपत्र दिले जाईल.
अधिकृत सरकारी पोर्टल
ऑनलाइन माहितीसाठी अधिकृत पोर्टल पहा. प्रत्यक्ष अर्ज अंगणवाडी केंद्रावर करायचा आहे.
https://labour.maharashtra.gov.inहक्क साथी ही सरकारी संस्था नाही. अद्ययावत माहितीसाठी नेहमी अधिकृत सरकारी संकेतस्थळ पहा.
तुम्हाला यामध्ये देखील रस असू शकतो