प्रधानमंत्री जन धन योजना

प्रधानमंत्री जन धन योजना ही केंद्र सरकारची एक अत्यंत महत्त्वाची आणि जगातील सर्वात मोठ्या आर्थिक समावेशन मोहिमांपैकी एक आहे. ही योजना २८ ऑगस्ट २०१४ रोजी सुरू करण्यात आली होती. या योजनेचा मुख्य उद्देश देशातील प्रत्येक कुटुंबाला बँकिंग प्रणालीशी जोडणे हा आहे. विशेषतः ग्रामीण आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील लोकांसाठी ही योजना वरदान ठरली आहे. या योजनेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये झिरो बॅलन्स खाते उघडले जाते. म्हणजेच खाते उघडण्यासाठी किंवा खात्यात किमान रक्कम ठेवण्यासाठी तुम्हाला एकही रुपया खर्च करण्याची गरज नाही. या खात्यासोबत ग्राहकांना रूपे डेबिट कार्ड दिले जाते ज्याचा वापर एटीएममधून पैसे काढण्यासाठी किंवा खरेदीसाठी केला जाऊ शकतो.

या योजनेचे फायदे केवळ बँक खात्यापुरते मर्यादित नाहीत. जन धन खातेधारकांना २ लाख रुपयांचा मोफत अपघात विमा मिळतो. जर खातेधारकाचा अपघाती मृत्यू झाला किंवा कायमचे अपंगत्व आले तर त्याच्या कुटुंबाला ही आर्थिक मदत मिळते. मात्र यासाठी एक अट अशी आहे की अपघात होण्याच्या ९० दिवस आधी संबंधित रूपे कार्डने किमान एकदा तरी यशस्वी व्यवहार झालेला असावा. याशिवाय खात्यात किमान सहा महिने समाधानकारक व्यवहार केल्यानंतर खातेधारकाला १०,००० रुपयांपर्यंतची ओव्हरड्राफ्ट सुविधा मिळते. ही सुविधा म्हणजे एक प्रकारचे छोटे कर्ज आहे जे आपत्कालीन परिस्थितीत वापरता येते. पूर्वी ही मर्यादा ५,००० रुपये होती जी नंतर वाढवून १०,००० करण्यात आली आहे. विशेष म्हणजे २,००० रुपयांपर्यंतच्या ओव्हरड्राफ्टसाठी कोणत्याही अटी किंवा हमीची गरज नसते.

या योजनेमुळे सरकारी अनुदाने आणि लाभांचे वाटप करणे सोपे झाले आहे. गॅस सबसिडी शेतकरी सन्मान निधी किंवा इतर कोणत्याही सरकारी योजनेचे पैसे थेट या जन धन खात्यात जमा होतात ज्याला डीबीटी म्हणजेच डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर म्हटले जाते. यामुळे भ्रष्टाचार कमी झाला आहे आणि लाभार्थ्याला त्याचे पूर्ण पैसे मिळतात. प्रधानमंत्री जन धन योजनेअंतर्गत खाते उघडण्यासाठी तुम्हाला कोणत्याही जवळच्या बँकेत किंवा बँक मित्राकडे जावे लागते. अर्ज भरताना आधार कार्ड हा सर्वात महत्त्वाचा पुरावा मानला जातो. जर तुमच्याकडे आधार कार्ड नसेल तर तुम्ही मतदार ओळखपत्र ड्रायव्हिंग लायसन्स किंवा पासपोर्ट यांसारखी अधिकृत कागदपत्रे वापरू शकता. ही योजना केवळ प्रौढांसाठीच नाही तर १० वर्षांवरील मुले देखील याअंतर्गत आपले खाते उघडू शकतात.

योजनेत सहभागी होताना काही गोष्टींची काळजी घेणे गरजेचे आहे. एका व्यक्तीने एकाच बँकेत जन धन खाते उघडले पाहिजे. जर तुमच्याकडे आधीच बचत खाते असेल तर तुम्ही ते जन धन खात्यात रूपांतरित करून घेऊ शकता जेणेकरून तुम्हाला विम्याचा आणि ओव्हरड्राफ्टचा लाभ मिळेल. अनेकदा लोक अफवांना बळी पडतात आणि खात्यात पैसे येतील या आमिषाने कोणालाही आपला ओटीपी किंवा पिन शेअर करतात. असे करणे टाळावे कारण बँक कधीही तुमची वैयक्तिक माहिती विचारत नाही. या योजनेचा मुख्य उद्देश बचतीची सवय लावणे आणि प्रत्येक भारतीयाला आर्थिक प्रवाहात सामील करणे हा आहे. आजच्या काळात जेव्हा सर्व काही डिजिटल होत आहे तेव्हा जन धन खाते असणे ही प्रत्येक गरीब आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबाची गरज बनली आहे. या योजनेमुळे कोट्यवधी भारतीयांना प्रथमच बँकिंग सुविधा मिळाली आहे आणि ते आता सुरक्षितपणे आपले पैसे साठवू शकतात.