प्रधानमंत्री श्रम योगी मान-धन योजना

प्रधानमंत्री श्रम योगी मान-धन योजना ही केंद्र सरकारची एक अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आणि कल्याणकारी योजना आहे जी प्रामुख्याने आपल्या देशातील असंघटित क्षेत्रातील कोट्यवधी कामगारांच्या सामाजिक सुरक्षिततेसाठी सुरू करण्यात आली आहे. आपल्या समाजात असे अनेक कष्टकरी आहेत जसे की घरकाम करणारे, रस्त्यावरील विक्रेते, डोक्यावर ओझे वाहणारे हमाल, विटाभट्टी कामगार, मोची, धोबी आणि रिक्षाचालक ज्यांच्याकडे म्हातारपणात उत्पन्नाचे कोणतेही निश्चित साधन नसते. या कामगारांना वयाची साठ वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर सन्मानाने जगता यावे यासाठी ही पेन्शन योजना एक मोठा आधार ठरते. या योजनेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये लाभार्थी जितका हप्ता भरतो तितकीच रक्कम केंद्र सरकार स्वतःहून त्या खात्यात जमा करते. म्हणजेच हा ५०-५० टक्के भागीदारीचा व्यवहार आहे जो कामगाराच्या भविष्याला सुरक्षित करतो.

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी कामगाराचे वय १८ ते ४० वर्षांच्या दरम्यान असणे आवश्यक आहे. जितक्या कमी वयात तुम्ही या योजनेत सहभागी व्हाल तितका तुमचा मासिक हप्ता कमी असेल. उदाहरणार्थ जर तुम्ही १८ व्या वर्षी सामील झालात तर तुम्हाला दरमहा फक्त ५५ रुपये भरावे लागतील आणि तितकेच ५५ रुपये सरकार देईल. जर तुम्ही ४० व्या वर्षी सामील झालात तर हा हप्ता २०० रुपयांपर्यंत जातो. एकदा का तुमचे वय ६० वर्षे पूर्ण झाले की तुम्हाला दरमहा ३,००० रुपये खात्रीशीर पेन्शन मिळण्यास सुरुवात होते. हे पैसे थेट तुमच्या बँक खात्यात जमा केले जातात. जर दुर्दैवाने पेन्शन सुरू असताना कामगाराचा मृत्यू झाला तर त्याच्या पतीला किंवा पत्नीला ५० टक्के पेन्शन म्हणजेच १५०० रुपये फॅमिली पेन्शन म्हणून मिळतात. मात्र ही सवलत फक्त पती किंवा पत्नीसाठीच आहे आणि मुलांना याचा लाभ मिळत नाही.

योजनेत सहभागी होण्याची प्रक्रिया अतिशय सोपी आणि पारदर्शक आहे. कोणत्याही पात्र कामगाराला आपल्या जवळच्या कॉमन सर्व्हिस सेंटर म्हणजेच सीएससी केंद्रावर जाऊन नोंदणी करता येते. तिथे तुम्हाला फक्त तुमचे आधार कार्ड आणि बँक पासबुक घेऊन जावे लागेल. सुरुवातीचा हप्ता तुम्हाला रोखीने द्यावा लागतो आणि त्यानंतरचे सर्व हप्ते तुमच्या बँक खात्यातून दरमहा आपोआप कापले जातात. ही योजना पूर्णपणे डिजिटल असल्यामुळे भ्रष्टाचाराला कोणताही वाव राहत नाही. मात्र एक गोष्ट लक्षात ठेवणे अत्यंत गरजेचे आहे की जर तुम्ही सरकारी कर्मचारी असाल किंवा ईपीएफओ ईएसआयसी सारख्या योजनांचे आधीच लाभार्थी असाल तर तुम्ही या योजनेसाठी पात्र नाही. तसेच तुमची मासिक कमाई १५,००० रुपयांपेक्षा जास्त नसावी. आपल्या कष्टाच्या कमाईतून छोटासा हिस्सा भविष्यासाठी वाचवणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश असून असंघटित क्षेत्रातील प्रत्येक पात्र कामगाराने या सुवर्णसंधीचा लाभ घेऊन आपले वृद्धापकाळ सुरक्षित करायला हवे.

अनेकदा कामगार विचार करतात की जर त्यांनी मधूनच योजनेतून बाहेर पडायचे ठरवले तर काय होईल. तर काळजी करण्याचे कारण नाही जर तुम्ही १० वर्षांच्या आत बाहेर पडलात तर तुम्हाला तुमचे पैसे व्याजासह परत मिळतात. पण आमचा सल्ला असा आहे की ही योजना दीर्घकाळासाठी चालवावी कारण ६० नंतर मिळणारी ३००० रुपयांची रक्कम ही त्यावेळच्या गरजांसाठी खूप मोठा आधार असते. महागाईच्या काळात अशा सुरक्षित गुंतवणुकीची खूप गरज असते जिथे सरकार स्वतः तुमच्या ठेवीची हमी घेते. आजच आपल्या जवळच्या केंद्रात जाऊन तुमची नोंदणी पूर्ण करा आणि आपल्या म्हातारपणाची चिंता कायमची मिटवून टाका.