राष्ट्रीय सिकल सेल ॲनिमिया निर्मूलन अभियान

राष्ट्रीय सिकल सेल ॲनिमिया निर्मूलन अभियान हे भारत सरकारच्या आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाद्वारे सुरू करण्यात आलेले एक महत्त्वाकांक्षी अभियान आहे. या मोहिमेचा मुख्य उद्देश २०२७ पर्यंत भारतातील ७ कोटी लोकांची स्क्रीनिंग करणे आणि २०४७ पर्यंत या आजाराचे संपूर्ण निर्मूलन करणे हा आहे. सिकल सेल हा एक अनुवांशिक रक्तविकार आहे जो पिढ्यानपिढ्या संक्रमित होतो. या आजारामध्ये शरीरातील लाल रक्तपेशींचा आकार विळ्यासारखा होतो ज्यामुळे रक्ताभिसरणात अडथळा निर्माण होतो आणि असह्य वेदना तसेच अवयवांचे नुकसान होऊ शकते. हे अभियान प्रामुख्याने महाराष्ट्रासह देशातील १७ राज्यांमधील आदिवासी जिल्ह्यांमध्ये राबवले जात आहे कारण या भागात या आजाराचे प्रमाण सर्वाधिक आहे.

या अभियानांतर्गत लाभार्थ्यांना तीन महत्त्वाचे टप्पे पार करावे लागतात. प्रथम म्हणजे आरोग्य आणि कल्याण केंद्रांवर होणारी मोफत रक्त तपासणी. या तपासणीनंतर लाभार्थ्यांना एक विशेष सिकल सेल स्टेटस कार्ड दिले जाते. हे कार्ड तीन रंगांचे असते. पांढऱ्या रंगाचे कार्ड म्हणजे व्यक्ती पूर्णपणे निरोगी आहे. पिवळ्या रंगाचे कार्ड म्हणजे ती व्यक्ती या आजाराची वाहक आहे आणि निळ्या रंगाचे कार्ड म्हणजे त्या व्यक्तीला सिकल सेलचा आजार आहे. हे कार्ड केवळ उपचारासाठीच नाही तर भविष्यातील पिढीला या आजारापासून वाचवण्यासाठी जनुकीय समुपदेशनासाठी देखील अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. लग्नापूर्वी जर दोन्ही जोडीदारांनी त्यांचे कार्ड तपासले तर या आजाराचा प्रसार रोखता येतो.

या मोहिमेचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे या आजारावरील उपचार आता पूर्णपणे मोफत आणि सुलभ झाले आहेत. ज्या व्यक्तींना सिकल सेल असल्याचे निदान होते त्यांना आयुष्यभर लागणारी औषधे आणि वेळोवेळी लागणारे रक्त संक्रमण सरकारी रुग्णालयांमध्ये विनामूल्य उपलब्ध करून दिले जाते. याशिवाय आयुष्मान भारत योजनेशी हे अभियान जोडलेले असल्यामुळे उपचारांचा आर्थिक भार कुटुंबावर पडत नाही. पात्र व्यक्तींनी आपल्या जवळच्या प्राथमिक आरोग्य केंद्रात किंवा ग्रामीण रुग्णालयात जाऊन आपली चाचणी करून घेणे आवश्यक आहे. यासाठी केवळ आधार कार्डची गरज भासते. या मोहिमेचा लाभ घेण्यासाठी कोणत्याही मध्यस्थाची गरज नाही आणि सर्व प्रक्रिया पारदर्शकपणे ऑनलाइन पोर्टलवर नोंदवली जाते. लोकांनी या मोहिमेत सहभागी होऊन आपले आणि आपल्या कुटुंबाचे आरोग्य सुरक्षित करणे हे या अभियानाचे मुख्य ध्येय आहे.