ग्रामीण महिलांना बचत गटांच्या माध्यमातून संघटित करून त्यांना सूक्ष्म वित्तपुरवठा, कौशल्य प्रशिक्षण आणि बाजारपेठ उपलब्ध करून देणारा हा एक व्यापक कार्यक्रम आहे.
तेजस्विनी महाराष्ट्र ग्रामीण महिला सक्षमीकरण कार्यक्रम हा महाराष्ट्र शासनाच्या महिला आर्थिक विकास महामंडळ म्हणजेच माविम मार्फत राबवला जाणारा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि यशस्वी उपक्रम आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश ग्रामीण भागातील महिलांना आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी बनवणे आणि त्यांचे सामाजिक स्थान उंचावणे हा आहे. ग्रामीण महाराष्ट्रातील गरीब कुटुंबातील महिलांना बचत गटांच्या माध्यमातून संघटित करून त्यांना बचतीची सवय लावणे आणि गरजेच्या वेळी त्यांना कमी व्याजात कर्ज उपलब्ध करून देणे हे या कार्यक्रमाचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. या कार्यक्रमांतर्गत केवळ आर्थिक मदतच दिली जात नाही तर महिलांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आवश्यक असणारे तांत्रिक आणि व्यवस्थापकीय कौशल्य प्रशिक्षण देखील दिले जाते.
या योजनेची व्याप्ती प्रामुख्याने महाराष्ट्रातील मागास आणि आदिवासी जिल्ह्यांमध्ये मोठी आहे. येथे समुदाय आधारित संसाधन केंद्र म्हणजेच सीएमआरसी स्थापन करण्यात आली आहेत. हे केंद्र बचत गटांना मार्गदर्शन करण्याचे काम करतात. तेजस्विनी योजनेच्या माध्यमातून महिलांना फिरता निधी आणि समुदाय गुंतवणूक निधी उपलब्ध करून दिला जातो. या निधीचा वापर करून महिला शेती पूरक व्यवसाय जसे की कुक्कुटपालन शेळीपालन किंवा लघु उद्योग जसे की शिवणकाम पापड बनवणे आणि हस्तकला वस्तू तयार करणे असे व्यवसाय सुरू करू शकतात. शासनाच्या या पाठबळामुळे महिलांमध्ये आत्मविश्वास निर्माण होतो आणि त्या कुटुंबाच्या आर्थिक प्रगतीत हातभार लावू शकतात.
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी महिलांनी स्थानिक पातळीवर बचत गट तयार करणे आवश्यक आहे. हा गट माविमच्या मार्गदर्शनाखाली नोंदणीकृत असावा लागतो. एकदा का गटाची स्थापना झाली आणि सदस्यांनी नियमित बचत सुरू केली की त्यांना बॅंक लिंकेजसाठी पात्र ठरवले जाते. बँकांकडून मिळणाऱ्या कर्जाच्या व्याजात सवलत आणि इतर तांत्रिक मदतीमुळे महिलांना सावकारी पाशातून मुक्त होता येते. या योजनेत केवळ वैयक्तिक लाभ न पाहता सामूहिक प्रगतीवर भर दिला जातो. उत्पादित मालाला योग्य बाजारपेठ मिळावी यासाठी देखील शासन प्रदर्शने आणि विक्री केंद्रांच्या माध्यमातून मदत करते.
अर्ज करण्याच्या प्रक्रियेत पारदर्शकता असावी यासाठी आता अनेक बाबी ऑनलाईन करण्यात आल्या आहेत. तरीही ग्रामीण भागातील महिलांसाठी जवळच्या सीएमआरसी केंद्रात जाऊन किंवा माविमच्या तालुका समन्वयाकांशी संपर्क साधून अर्ज करणे सोपे पडते. अर्ज करताना कागदपत्रांची पूर्तता आणि बचत गटाचे नियमित रेकॉर्ड असणे अत्यंत गरजेचे आहे. ज्या महिलांनी आधीच या योजनेचा लाभ घेतला आहे त्यांच्या यशोगाथा आज महाराष्ट्रातील प्रत्येक गावात ऐकायला मिळतात. तेजस्विनी योजनेमुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत मोठे बदल झाले असून महिला खऱ्या अर्थाने घराच्या आणि समाजाच्या तेजस्विनी बनल्या आहेत. जर तुम्ही ग्रामीण भागात राहता आणि तुम्हाला प्रगती करायची असेल तर आपल्या गावातील माविम प्रतिनिधीशी आजच संपर्क साधावा आणि या क्रांतीचा हिस्सा बनावे.
बचत गट फिरता निधी (Revolving Fund)
बचत गटाच्या अंतर्गत व्यवहारांना चालना देण्यासाठी दिला जाणारा सुरुवातीचा निधी.
समुदाय गुंतवणूक निधी (CIF)
व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आणि उपजीविकेच्या साधनांसाठी गटाला मिळणारा मोठा निधी.
बँक कर्ज जोडणी (Bank Linkage)
व्यवसायाचा विस्तार करण्यासाठी बँकांमार्फत उपलब्ध होणारे सवलतीच्या दरातील कर्ज.
बचत गट स्थापना
तुमच्या गावातील १० ते २० महिलांचा बचत गट तयार करा आणि माविमच्या स्थानिक प्रतिनिधीशी संपर्क साधा.
नोंदणी आणि नियमित बचत
गटाची माविममध्ये नोंदणी करून किमान ३ ते ६ महिने नियमित बचत आणि बैठकांचे आयोजन करा.
प्रशिक्षण आणि श्रेणीकरण (Grading)
माविमच्या प्रशिक्षणात सहभागी व्हा, त्यानंतर गटाचे श्रेणीकरण केले जाईल जेणेकरून तुम्ही निधीसाठी पात्र ठराल.
निधी वितरण आणि व्यवसाय सुरुवात
पात्र ठरल्यानंतर फिरता निधी किंवा CIF बँक खात्यात जमा होतो, त्यातून आपला छोटा व्यवसाय सुरू करा.
अधिकृत सरकारी पोर्टल
ऑनलाइन माहितीसाठी अधिकृत पोर्टल पहा. प्रत्यक्ष अर्ज अंगणवाडी केंद्रावर करायचा आहे.
https://mavimindia.org/हक्क साथी ही सरकारी संस्था नाही. अद्ययावत माहितीसाठी नेहमी अधिकृत सरकारी संकेतस्थळ पहा.
तुम्हाला यामध्ये देखील रस असू शकतो